Madde 183

Allahuteala, insanlar?n sorunlar?n? ç?zmek için al??-veri?, icara, ?irket ve benzeri birtak?m hükümler getirmi?tir. Bu ç?zümlerin insanlar aras?nda uygulanmas? için al??-veri?te aldatan? tazir ve h?rs?zl?k yapan?n elini keserek had cezas? ile cezaland?rmak gibi ba?ka hükümler getirmi?tir. Ayn? ?ekilde ?slam Devleti ile kafir devletler aras?nda ç?kacak sorunlar? ç?zmek için de muahid ve mustemin hükümleri, dâr-ul harp hükümleri ve davetin dikkat çekici bir ?ekilde onlara tebli? edilmesi hükümleri ve benzeri hükümler getirmi?tir. Bu hükümlerin uygulanmas? için müsteminin kan?n?n ve mal?n?n Müslüman?n kan?n?n ve mal?n?n korundu?u gibi korunmas?, davet kendilerine dikkat çekici bir ?ekilde tebli? edilmeden kafirlerle sava??lmas?n?n haram olmas? ve benzeri ba?ka hükümler getirmi?tir. Dolay?s?yla ?slam'da metot, ?eri hükümleridir. Bunun içindir ki nusrete h?yanetle ve fethe ahdi bozmakla ula??lmaz. Gayeyi ?eriat?n getirmi? olmas? gerekti?i gibi bu gayeye ula?t?racak ?eyi de ?eriat?n caiz k?lm?? olmas? gerekir. Cünkü hem gaye hem de vas?ta kulun bir fiilidir. Bu fiili mubah veya yasak k?lacak ?ey ise ?eri delil olup ne fiilin do?uraca?? sonuçlard?r ne de fiilin hedefledi?i gayedir. Cünkü Allah, ??yle buyurmaktad?r: وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ "Aralar?nda Allah’?n indirdikleri ile hükmet!" [el-Mâide 49] Yani amellerin sonuçlar? veya bu amellerin ula?t?raca?? ?eylerle de?il Allah'?n indirdikleri ile hükmet demektir. Dolay?s?yla vas?tan?n hükmü gayenin hükmü gibi olmaktad?r ki o da ?eri delildir. Yani gayenin mubah veya haram oldu?unu belirleyecek olan?n ?eri delil olmas?, gayenin vas?tay? me?ru k?lmayaca??na dair bir delildir. Yani gayeyi haram k?lan ?eri bir delil gelmi?se vas?tay? mubah k?lamaz demektir. Bunun içindir ki gayesi mubah veya vacip veya mendub veya gayesinde fayda veya hay?r veya nusret var diye vas?ta mubah k?l?namaz. Bilakis ?eriat, vas?tay? mubah k?lm??sa mubah, haram k?lm??sa haram olur. Yani vas?tan?n ?eri hükümlere g?re seyrettirilmesi vaciptir. Cünkü Müslüman?n her bir fiili, ?eriata g?re seyrettirilmeli ve ?eri hükme g?re olmal?d?r. Cünkü ?eri hükmün tarifi: [خطاب الشارع المتعلق بأفعال العباد] "?âri'nin kullar?n fiillerine ili?kin hitab?d?r." Dolay?s?yla Müslüman?n tüm fiilleri, ?eri hükme g?re olmal?d?r. Bundan dolay? Müslümanlar, gaye vas?tay? me?ru k?lar kaidesine kar?? ç?kmal? ve inkar etmelidirler. ?slam'da delillerden gayeye ula?t?ran vesileye gayenin hükmünü veren birtak?m kaidelerin istinbat edildi?i do?rudur. ?u kaide: [الوسيلة إلى الحرام حرام] "Harama vesile olan ?ey de haramd?r." ?u kaide: [الشيء المباح إذا كان فرد من أفراده يؤدي إلى ضرر يمنع ذلك الفرد ويبقى ذلك الشيء مباحاً] "Mubah olan bir ?eyin kollar?ndan bir kol bir zarara g?türürse sadece bu kol haram k?l?n?r ve o ?ey mubah olarak kal?r." Ve ?u kaide gibi: [ما لا يتم الواجب إلا به فهو واجب] "Kendisi olmad?kça vacibin tamamlanmayaca?? husus da vaciptir." Ancak bu, vesilenin mubah veya farz olmas? halinde b?yledir. Fakat vesile haram olursa farz veya mubah dahi olsa gaye onu helal k?lamaz. Bilakis haram olarak kal?r. Bundan dolay? gaye, vas?tay? me?ru k?lmaz. Yani vacip veya mubah olan bir gaye, haram olan vas?tay? mubah k?lmaz. ??te bu madde buna g?re kondu ve bu da onun delilidir.