Askerî anla?malar ve onun cinsinden olan veya onunla ba?lant?l? olan -siyasî anla?malar ile üs ve liman kiralama sözle?meleri gibi- tüm anla?malar kesin bir yasaklama ile yasaklan?r. ?yi kom?uluk anla?malar?, iktisadî, ticarî, malî ve kültürel anla?malar ile ate?kes anla?malar? imzalamak ise caizdir.
Madde 190
Evidence
Anla?man?n tan?m? ?udur ki: Devletlerin belirli bir ili?kiyi düzenlemek ve bu ili?kinin tabi oldu?u kurallar? ve ?artlar? belirlemek maksad?yla aralar?nda yapt?klar? ittifaklard?r. Müslüman fakihler ise anla?may?, müvedea olarak isimlendirmi?lerdir. Müslümanlar ile kafirler aras?nda anla?malar yap?lmas?n?n caiz oldu?unu delili Allahuteala'n?n ?u kavlidir: إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَىَ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ "Ancak kendisiyle aran?zda bir misak bulunan bir topluma s???nanlar müstesna." [en-Nisâ 90] Ve ?u kavlidir: وَإِن كَانَ مِن قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ "E?er kendileriyle aran?zda bir misak bulunan bir toplumdan ise ailesine teslim edilecek bir diyet." [en-Nisâ 92] Ve ?u kavlidir: وَإِنِ اسْتَنصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلاَّ عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ "E?er onlar din hususunda sizden yard?m isterlerse sizinle aralar?nda misak bulunan bir kavim aleyhine olmaks?z?n (o Müslümanlara) yard?m etmek üzerinize borçtur." [el-Enfâl 72] Bu ayetlerde geçen misak, anla?mad?r. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], kafirlerle birçok anla?ma yapm??t?r. Ancak anla?man?n inikad s?hhati için ilgili ?eri hükümlerin yan? s?ra sürenin s?n?rl? olmas? gibi anla?man?n konusunu ?eriat?n caiz k?lm?? olmas? ?artt?r. Anla?malar çe?itli olup bir k?sm? siyasi anla?malard?r bir k?sm? siyasi olmayan anla?malard?r.
Siyasi olmayan anla?malara gelince; malî, iktisadî, ticarî, s?naî, kültürel ve benzeri ili?kiler gibi her birinin ?zel bir durumu olmas? bak?m?ndan iki ülke aras?ndaki ili?kinin keyfiyetini belirleyen ittifaklard?r. Konusuna g?re buna ?eran bak?l?r ve konusuyla ilgili ?eri hükümler uygulan?r. Bunun içindir ki iktisadî anla?malar caizdir. Cünkü iktisadî anla?malarda ücretle ve d?? ticaretle ilgili hükümler uygulan?r. Ticarî anla?malar caizdir. Cünkü ticarî anla?malarda al??-veri? ve d?? ticaret hükümleri uygulan?r. Malî anla?malar caizdir. Cünkü malî anla?malarda sarf hükümleri uygulan?r. Kültürel anla?malar caizdir. Cünkü kültürel anla?malarda gerek bilimsel konu gerekse ??renilmesi ve ??retilmesinin do?uraca?? kaç?n?lmaz ve olas? sonuçlar? bak?m?ndan e?itim ve ??retim hükümleri uygulan?r.
Siyasi anla?malara gelince; üç k?s?md?r:
Caiz olan siyasi anla?malar: Sulh ve ate?kes anla?malar? gibi devletin varl???na etki etmeyen, iç veya d?? otoritesini zay?flatmayan ve kendi aleyhine kafirlere otorite vermeyen anla?malard?r. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Hudeybiye Sulhu'nda Kurey? ile ate?kes ve sulh yapm??t?r. Yine sald?rmazl?k anla?malar? gibi. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Beni Damra ve Beni Mudlic ile sald?rmazl?k anla?malar? yapm??t?r. Ayn? ?ekilde iyi kom?uluk anla?malar? da caizdir. Cünkü Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Yahudiler ile iyi kom?uluk anla?mas? yapm??t?r. Ve hakeza.
Zorunlu caiz olan anla?malar: Bu ise cizye alma ve küfür nizam? ile hükmetmeye devam etmesi kar??l???nda bir devletle yap?lan anla?ma gibi devletin çok zor durumda olmas? halinde veya bizimle sava?an dü?manlar?n ittifak?ndan çekilmesi mukabilinde para verme kar??l???nda bir devletle yap?lan anla?ma gibi dü?manlar?n bizimle sava?mak için bir araya gelmesi halinde yap?lan anla?malard?r.
Yasak olan anla?malar: Himaye anla?mas?, daimi tarafs?zl?k anla?mas?, s?n?rlar?n daimi belirlenmesi anla?mas?, havaalanlar?n?n ve askeri üslerin kiralanmas? anla?mas? ve benzeri anla?malar gibi anla?malar olup bunlar caiz de?ildir. Cünkü bunlar?n konusu caiz de?ildir. Cünkü himaye, hem Müslümanlar aleyhine kafirlere otorite verir hem de Müslümanlar?n küfrün eman? alt?na girmesini sa?lar. Daimi tarafs?zl?k caiz de?ildir. Cünkü bu, Müslümanlar?n otoritesini zay?flat?r. S?n?rlar?n daimi olarak belirlenmesi caiz de?ildir. Cünkü bu, davetin ta??nmamas? ve cihat hükmünü ask?ya almak demektir. Havaalanlar?n?n kiralanmas? caiz de?ildir. Cünkü bu, dâr-ul ?slam aleyhine kafirlere otorite verir. Askeri üslerin kiralanmas? da b?yledir.
Askerî anla?malara gelince; Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in ?u kavlinden dolay? haramd?r: لا تَسْتَضِيئُوا بِنَارِ الْمُشْرِكِينَ "Mü?riklerin ate?i ile ayd?nlanmay?n." [Ahmed ve en-Nesâi, rivayet etti] Kavmin ate?i, sava?taki varl?klar?na kinayedir. ?u kavlinden: فَلَنْ أَسْتَعِينَ بِمُشْرِكٍ "Ben asla bir mü?rikten yard?m almam." [Muslim, Ai?e Radiyallahu Anhâden rivayet etti] Ebî Davud ve ?bn-u Mâce'nin Ai?e Radiyallahu Anhâden yapt?klar? rivayet ise ??yle geçmi?tir: إِنَّا لا نَسْتَعِينُ بِمُشْرِكٍ "Biz bir mü?rikten yard?m almay?z." Ve ?u kavlinden: لاَ نَسْتَعِينُ بِالْكُفَّارِ عَلَى الْمُشْرِكِينَ "Mü?riklere kar?? kafirlerden yard?m almay?z." [?bn-u Ebî ?eybe, Saîd ?bn-u el-Munzir'den rivayet etti]
Ahmed ve Ebu Davud'un, Zî Mahmer'den Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'i ??yle derken i?itti?ini rivayet etmelerine gelince: تُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا، وَتَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا مِنْ وَرَائِهِمْ "Rumlarla güvenli bir sulh yapacaks?n?z. Siz ve onlar, onlar?n gerisindeki bir dü?manla sava?acaks?n?z." Hadisteki, "Siz ve onlar, onlar?n gerisindeki bir dü?manla sava?acaks?n?z" kavli, Rum devletine de?il fertlerine hamledilir. Cünkü ??yle demi?tir: تُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا، وَتَغْزُونَ "Rumlarla güvenli bir sulh yapacaks?n?z ve sava?acaks?n?z." Müslümanlar ile kafirler aras?ndaki sulh, ancak cizye vermeyi ve Müslümanlar?n hükmü alt?na girmeyi kabul ettiklerinde olur. Cünkü ?slam Müslümanlara, kendileriyle sava?an kafirleri ?u üç ?ey aras?nda muhayyer b?rakmalar?n? emretmi?tir: Ya Müslüman olmak ya cizye vermek yada sava?mak. Kafir bir haldeyken onlarla sulhun olmas? ise ancak cizye vermeleri ve ?slam rayesinin alt?na girmeleri halinde mümkündür. Dolay?s?yla "Onlarla sulh yapacaks?n?z" kavli, onlar?n Müslümanlar?n rayesi alt?nda olduklar?na dair bir karinedir. Dolay?s?yla onlar o zaman fertlerden ibarettiler ve Rumlarla ya?anan ?eylerin vak?as? da bunu teyit etmektedir. Zira Müslümanlar, onlarla sava?t?lar, onlar? hezimete u?ratt?lar ve beldelerini i?gal ettiler. Dolay?s?yla Rumlar, Müslümanlarla birlikte fert olarak sava?m??t?r. Ancak Rum devleti, ?slam Devleti ile birlikte gerilerinde olan bir dü?manla sava?mam??lard?r. Bu da bu hadiste geçen Rumlardan murad?n bir devlet de?il fertler oldu?unu teyit etmekte ve delillerin aras?n? cem etmek ve delillerle amel etmek üzere buna hamledilmesi gerekir. Nitekim usul-ul f?k?hta bilindi?i üzere iki delille birden amel etmek ikisinden birini ihmal etmekten daha evla olup cem etmek imkans?z olmad?kça tercihe ba?vurulmaz. B?ylece ortaya ç?kmaktad?r ki bir devlet olarak mü?riklerden yard?m alman?n caiz oldu?una delalet eden bir delil bulunmamaktad?r. Aksine kesinlikle bunun caiz olmad??? hususundaki deliller sarihtir.
??te bunlar bu maddenin delilleridir.
Siyasi olmayan anla?malara gelince; malî, iktisadî, ticarî, s?naî, kültürel ve benzeri ili?kiler gibi her birinin ?zel bir durumu olmas? bak?m?ndan iki ülke aras?ndaki ili?kinin keyfiyetini belirleyen ittifaklard?r. Konusuna g?re buna ?eran bak?l?r ve konusuyla ilgili ?eri hükümler uygulan?r. Bunun içindir ki iktisadî anla?malar caizdir. Cünkü iktisadî anla?malarda ücretle ve d?? ticaretle ilgili hükümler uygulan?r. Ticarî anla?malar caizdir. Cünkü ticarî anla?malarda al??-veri? ve d?? ticaret hükümleri uygulan?r. Malî anla?malar caizdir. Cünkü malî anla?malarda sarf hükümleri uygulan?r. Kültürel anla?malar caizdir. Cünkü kültürel anla?malarda gerek bilimsel konu gerekse ??renilmesi ve ??retilmesinin do?uraca?? kaç?n?lmaz ve olas? sonuçlar? bak?m?ndan e?itim ve ??retim hükümleri uygulan?r.
Siyasi anla?malara gelince; üç k?s?md?r:
Caiz olan siyasi anla?malar: Sulh ve ate?kes anla?malar? gibi devletin varl???na etki etmeyen, iç veya d?? otoritesini zay?flatmayan ve kendi aleyhine kafirlere otorite vermeyen anla?malard?r. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Hudeybiye Sulhu'nda Kurey? ile ate?kes ve sulh yapm??t?r. Yine sald?rmazl?k anla?malar? gibi. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Beni Damra ve Beni Mudlic ile sald?rmazl?k anla?malar? yapm??t?r. Ayn? ?ekilde iyi kom?uluk anla?malar? da caizdir. Cünkü Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Yahudiler ile iyi kom?uluk anla?mas? yapm??t?r. Ve hakeza.
Zorunlu caiz olan anla?malar: Bu ise cizye alma ve küfür nizam? ile hükmetmeye devam etmesi kar??l???nda bir devletle yap?lan anla?ma gibi devletin çok zor durumda olmas? halinde veya bizimle sava?an dü?manlar?n ittifak?ndan çekilmesi mukabilinde para verme kar??l???nda bir devletle yap?lan anla?ma gibi dü?manlar?n bizimle sava?mak için bir araya gelmesi halinde yap?lan anla?malard?r.
Yasak olan anla?malar: Himaye anla?mas?, daimi tarafs?zl?k anla?mas?, s?n?rlar?n daimi belirlenmesi anla?mas?, havaalanlar?n?n ve askeri üslerin kiralanmas? anla?mas? ve benzeri anla?malar gibi anla?malar olup bunlar caiz de?ildir. Cünkü bunlar?n konusu caiz de?ildir. Cünkü himaye, hem Müslümanlar aleyhine kafirlere otorite verir hem de Müslümanlar?n küfrün eman? alt?na girmesini sa?lar. Daimi tarafs?zl?k caiz de?ildir. Cünkü bu, Müslümanlar?n otoritesini zay?flat?r. S?n?rlar?n daimi olarak belirlenmesi caiz de?ildir. Cünkü bu, davetin ta??nmamas? ve cihat hükmünü ask?ya almak demektir. Havaalanlar?n?n kiralanmas? caiz de?ildir. Cünkü bu, dâr-ul ?slam aleyhine kafirlere otorite verir. Askeri üslerin kiralanmas? da b?yledir.
Askerî anla?malara gelince; Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in ?u kavlinden dolay? haramd?r: لا تَسْتَضِيئُوا بِنَارِ الْمُشْرِكِينَ "Mü?riklerin ate?i ile ayd?nlanmay?n." [Ahmed ve en-Nesâi, rivayet etti] Kavmin ate?i, sava?taki varl?klar?na kinayedir. ?u kavlinden: فَلَنْ أَسْتَعِينَ بِمُشْرِكٍ "Ben asla bir mü?rikten yard?m almam." [Muslim, Ai?e Radiyallahu Anhâden rivayet etti] Ebî Davud ve ?bn-u Mâce'nin Ai?e Radiyallahu Anhâden yapt?klar? rivayet ise ??yle geçmi?tir: إِنَّا لا نَسْتَعِينُ بِمُشْرِكٍ "Biz bir mü?rikten yard?m almay?z." Ve ?u kavlinden: لاَ نَسْتَعِينُ بِالْكُفَّارِ عَلَى الْمُشْرِكِينَ "Mü?riklere kar?? kafirlerden yard?m almay?z." [?bn-u Ebî ?eybe, Saîd ?bn-u el-Munzir'den rivayet etti]
Ahmed ve Ebu Davud'un, Zî Mahmer'den Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'i ??yle derken i?itti?ini rivayet etmelerine gelince: تُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا، وَتَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا مِنْ وَرَائِهِمْ "Rumlarla güvenli bir sulh yapacaks?n?z. Siz ve onlar, onlar?n gerisindeki bir dü?manla sava?acaks?n?z." Hadisteki, "Siz ve onlar, onlar?n gerisindeki bir dü?manla sava?acaks?n?z" kavli, Rum devletine de?il fertlerine hamledilir. Cünkü ??yle demi?tir: تُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا، وَتَغْزُونَ "Rumlarla güvenli bir sulh yapacaks?n?z ve sava?acaks?n?z." Müslümanlar ile kafirler aras?ndaki sulh, ancak cizye vermeyi ve Müslümanlar?n hükmü alt?na girmeyi kabul ettiklerinde olur. Cünkü ?slam Müslümanlara, kendileriyle sava?an kafirleri ?u üç ?ey aras?nda muhayyer b?rakmalar?n? emretmi?tir: Ya Müslüman olmak ya cizye vermek yada sava?mak. Kafir bir haldeyken onlarla sulhun olmas? ise ancak cizye vermeleri ve ?slam rayesinin alt?na girmeleri halinde mümkündür. Dolay?s?yla "Onlarla sulh yapacaks?n?z" kavli, onlar?n Müslümanlar?n rayesi alt?nda olduklar?na dair bir karinedir. Dolay?s?yla onlar o zaman fertlerden ibarettiler ve Rumlarla ya?anan ?eylerin vak?as? da bunu teyit etmektedir. Zira Müslümanlar, onlarla sava?t?lar, onlar? hezimete u?ratt?lar ve beldelerini i?gal ettiler. Dolay?s?yla Rumlar, Müslümanlarla birlikte fert olarak sava?m??t?r. Ancak Rum devleti, ?slam Devleti ile birlikte gerilerinde olan bir dü?manla sava?mam??lard?r. Bu da bu hadiste geçen Rumlardan murad?n bir devlet de?il fertler oldu?unu teyit etmekte ve delillerin aras?n? cem etmek ve delillerle amel etmek üzere buna hamledilmesi gerekir. Nitekim usul-ul f?k?hta bilindi?i üzere iki delille birden amel etmek ikisinden birini ihmal etmekten daha evla olup cem etmek imkans?z olmad?kça tercihe ba?vurulmaz. B?ylece ortaya ç?kmaktad?r ki bir devlet olarak mü?riklerden yard?m alman?n caiz oldu?una delalet eden bir delil bulunmamaktad?r. Aksine kesinlikle bunun caiz olmad??? hususundaki deliller sarihtir.
??te bunlar bu maddenin delilleridir.