Madde 177

Tebaay? tek bir ??retim müfredat?na zorlamak mubah bir husustur. Cünkü bu, imama insanlar? belirli bir üsluba zorlama hakk?n?n verildi?i mubahlardand?r. Nitekim Osman ?bn-u Affan bunu yapm??t?r. Zira Mushaflar? ço?altm?? ve d?rt bir tarafa g?ndermi?tir. Zira tüm ilimler caizdir ve tüm ??retim y?ntemleri mubaht?r. Cünkü bunlar?n hepsi bilgidendir. Ancak ??renilen veya ??renimin belirli bir program alt?nda gere?ince verildi?i bu bilgilerin düzenlenmesi ise devletin dairelerinin düzenlenmesi üslubu gibi ??retimi düzenlemeye y?nelik bir üsluptur. Dolay?s?yla imam?n ??retim için belirli bir üslubu benimsemeye ve insanlar? buna zorlamaya hakk? vard?r. Cünkü bu, i?lerin güdülmesi kapsam?na giren i?lerdendir. Dolay?s?yla bu hususta ona itaat etmek vaciptir.

Devletin, kendi müfredat? d???nda bir müfredata g?re i?leyen ??retimi yasaklamas?na gelince; bunun delili imama, bu hususta kendi g?rü?üne ve içtihad?na g?re tasarrufta bulunma hakk? verilmesidir ki bunu yerine getirmek için belirli bir üslubu seçmesi caizdir. Seçmesi halinde ona itaat etmek farzd?r ve muhalefet etmek haramd?r. Zira Kuran-? Kerim'de Allahuteala'n?n ?u kavlinde: أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ "Allah'a, resule ve sizden olan ulul-emre itaat ediniz." [en-Nisâ 59] Ve SallaAllahu Aleyhi ve Sellem'in ?u kavlinde: وَمَنْ يُطِعْ الأَمِيرَ فَقَدْ أَطَاعَنِي "Emire itaat eden bana itaat etmi? olur." [Ebî Hurayra'n?n hadisinden muttefekun aleyh] Ve ?u kavlinde imama itaat edilmesi geçmi?tir: اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَإِنْ اسْـتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ "Uzerinize, kafas? siyah üzüm tanesi gibi Habe?li bir k?le dahi g?revlendirilse i?itin ve itaat edin." [el-Buhari, Enes'ten tahric etti] Bu, ancak ona kendi g?rü?üne ve içtihad?na g?re tasarrufta bulunma hakk?n?n verildi?i hususlarda itaat edilmesidir ve bu durumda ona itaat etmek, ulul-emre itaat etmektir. Fakat mendub, mubah, vacip ve haram gibi ?eri hükümleri emretti?inde imama itaat etmek ona itaat etmek de?il Allah'a itaat etmektir. Bunun delili ise masiyetle emretti?inde ona itaat edilmemesidir: Nafi, Abdullah [Radiyallahu Anh]'den Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ??yle buyurdu?unu rivayet etmi?tir: السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِمَعْصِيَةٍ، فَإِذَا أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ وَلاَ طَاعَةَ "Müslüman olan ki?iye dü?en, masiyetle emrolunmad??? müddetçe sevdi?i ve kerih g?rdü?ü ?eyde i?itip itaat etmektir. Ancak masiyetle emrolunursa i?itmek de itaat etmek de yoktur." [el-Buhari, tahric etti] Yine Ahmed, sahih bir isnatla Umrân ?bn-u Husayn'dan ?u hadisi tahric etmi?tir: لا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى "Allah [Tebareke ve Te'alâ]'ya isyanda mahluka itaat yoktur." Dolay?s?yla imam?n i?lerin güdülmesinde itaat edilme hakk?na sahip olmas? kendi g?rü?üne ve içtihad?na b?rak?lan hususlardad?r ve bununla mamur olanlar bu hususlarda ona itaat etmelidirler. Dolay?s?yla da belirli bir program belirleyip bunu emretmesi ve buna muhalif olan? yasaklamas? gibi mubah olan i?leri muayyen bir ?ekilde güttü?ünde ona itaat etmek vacip olur.

??retim müfredat?n?n tek olmas? aç?s?ndan b?yledir. ?zel okullar?n mubah olmas? aç?s?ndan olana gelince; Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], insanlara ?slam'? ??retmeleri için ??retmenler g?nderir ve Müslümanlar?n birbirlerine ??retmesine izin verirdi. Bu da her insan?n ücretli veya ücretsiz istedi?i kimseden ??renmeye hakk? oldu?una delalet etmektedir. Keza okul açmaya da hakk? vard?r ama tebaan?n di?er fertleri gibi devletin müfredat?na, yani halifenin emretti?i müfredata ba?l? kalmal?d?r. Bu da emretti?i hususlarda imama itaat edilmesine dair yukar?da geçen delilden dolay?d?r.

Madem ki ?zel okullar ?slam Devleti'nin müfredat?na g?re olmal?d?r o halde zimmet ehli, çocuklar?na kendi dinlerini nas?l ??retecekler denilirse bunun cevab? ??yledir: Evlerinde ve ibadet yerlerinde, yani okul gibi genel hayat?n d???nda kendi dinlerini ve ibadetlerini ??renmeleri engellenmez. Bu hususta devletin ??retim siyaseti takip edilir. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ve ra?idi halifeler d?neminde zimmet ehli ibadetlerini, kiliselerinde ve sinagoglar?nda ??reniyorlard?. El-Buhari, Ebî Hurayra [Radiyallahu Anh]'den ??yle dedi?ini tahric etmi?tir: بَيْنَمَا نَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ فَقَالَ: انْطَلِقُوا إِلَى يَهُودَ، فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى جِئْنَا بَيْتَ الْمِدْرَاسِ، فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ فَنَادَاهُمْ: يَا مَعْشَرَ يَهُودَ، أَسْلِمُوا تَسْلَمُوا... "Biz mescitteyken Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ç?kageldi ve ??yle buyurdu: "Haydin Yahudilere gidelim." Birlikte ç?kt?k ve Beyt-il Midrâs'a geldik. Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] aya?a kalkarak onlara ??yle seslendi: "Ey Yahudi toplulu?u! Müslüman olunuz Müslüman yap?n?z…" Midrâs: ?çerisinde Tevrat okuduklar? ibadet mekanlar?d?r. Ayn? ?ekilde orada toplan?yorlar ve bayramlar?nda dua ediyorlar. Kamus-ul Muhit'te ise ??yle geçmi?tir: "Midrâs: ?çerisinde Kuran'?n okundu?u mekand?r ve Yahudilerin Midrâs? da b?yledir." Yani Yahudilerin içerisinde Tevrat'? okuduklar? mekand?r. Lisan-ul Arap'ta ise ??yle geçmi?tir: "…Zamme ile Fuhr-ul Yehud, bayramlar?nda toplan?p içerisinde dua ettikleri ibadethaneleridir." Yani Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in d?neminde kendi kiliselerinde ve sinagoglar?nda dinlerini ??renmeleri engellenmezdi. Bu durum ra?idi halifeler d?neminde de devam etti. Nitekim Abdurrezzak, Musannaf'?nda Ali ?bn-u Ebî Talip'ten ?unu tahric etmi?tir: "Ali, ?rtüye bürünmü? bir topluluk g?rünce dedi ki: "Onlar, Fuhurlar?ndan ç?kan Yahudiler gibiydiler." Abdurrezzak'a onlar?n Fuhurlar? nedir dedi?imizde ??yle dedi: "Onlar?n kiliseleridir." Yani Ali [Radiyallahu Anh], "?rtüye bürünmü?" olarak dua eden bu ki?ileri, ibadetlerini eda ettikten sonra sinagoglar?ndan ç?kan Yahudiler olarak tan?mlam??t?r… Yani zimmet ehli, kendi dinleri ile ayinlerini kiliselerinde, sinagoglar?nda veya bu yerlerin mü?temilatlar?nda ??reniyorlard? ve bugünkü anlamda ?zel okullar? yoktu demektir.

Devlet okullar?nda yasak oldu?u gibi ?zel okullarda da k?z-erkek kar???m?n?n yasak olmas?n?n delili ise ?udur:


El-Buhari, Ebî Saîd el-Hudrî'den ?u hadisi rivayet etmi?tir: "Kad?nlar, Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'e ??yle dediler: قَالَتْ النِّسَاءُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ: غَلَبَنَا عَلَيْكَ الرِّجَالُ فَاجْعَلْ لَنَا يَوْمًا مِنْ نَفْسِكَ، فَوَعَدَهُنَّ يَوْمًا لَقِيَهُنَّ فِيهِ، فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ، فَكَانَ فِيمَا قَالَ لَهُنَّ: مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ تُقَدِّمُ ثَلاثَةً مِنْ وَلَدِهَا إِلا كَانَ لَهَا حِجَابًا مِنْ النَّارِ، فَقَالَتْ امْرَأَةٌ: وَاثْنَتَيْنِ؟ فَقَالَ: وَاثْنَتَيْنِ "Erkekler, sana kar?? bize galip geldiler. O halde bize de bir gün ay?r." Bunun üzerine onlara bulu?mak için bir gün verdi. O günde onlara vaaz-u nasihatte ve baz? emirlerde bulundu. Onlara s?yledikleri aras?nda ?u da vard?: "Sizden kim, kendinden ?nce üç çocu?unu g?nderirse onlar mutlaka kendisine ate?e kar?? bir perde olur." Bir kad?n dedi ki: "Ya iki olursa?" Buyurdu ki: "?ki de olur." Yani kad?nlar?n ??retimi, erkeklerin ??retiminden ayr? olup kar???k de?ildi. Hatta salah? bile ayr? saflarda eda ediyorlard?. Mescitten hep birlikte kar???k olarak ç?km?yorlar bilakis Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ve salah k?lan ashab?, kad?nlar ç?k?nc?ya kadar bekliyorlar sonra ç?k?yorlard?.
el-Buhari, Ummü Seleme'den ?u hadisi tahric etmi?tir: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ كَانَ إِذَا سَلَّمَ يَمْكُثُ فِي مَكَانِهِ يَسِيراً، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ: فَنُرَى، وَاللهُ أَعْلَمُ، لِكَيْ يَنْفُذَ مَنْ يَنْصَرِفُ مِنْ النِّسَاءِ "Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], selam verince yerinde bir miktar kal?rd?." ?bn-u ?ihâb, ??yle dedi: "Allah daha iyisini bilir ya bize g?re bunu yapmas? kad?nlar?n ç?kmas?n? sa?lamak içindi." Ba?ka bir rivayetinde ise ??yle demi?tir: كَانَ يُسَلِّمُ، فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ فَيَدْخُلْنَ بُيُوتَهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَنْصَرِفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ "Selam verir sonra kad?nlar ayr?l?r ve Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ayr?lmadan evlerine girerlerdi."


Hakeza ??retim, kar???k olmamal?d?r.

- ?zel okullar?n herhangi bir taifeye veya dine veya mezhebe veya ?rka veya renge has olmamas?na gelince; çünkü okullar?n bu esasa g?re in?a edilmesi, devletin birli?inin etkilenmesine ve ayr?l?kç? e?ilimlerin yo?unla?mas?na yol açar. Hele ki okullar ??rencilerin akliyetlerini ve nefsiyetlerini olu?turmada ?nemli bir rol oynuyorken. Nitekim bu tür okullar, Osmanl? Devleti'nin son d?nemlerinde devletin cismini y?kan birer unsur olmu?tur. Bunun içindir ki zarara yol açmas? ve harama g?türmesinden dolay? bu okullar yasaklan?r. Yani bunun delili, zarar kaidesi ve harama vesile olan ?ey de haramd?r kaidesidir.

Ayr?ca Kuran-? Kerim'de ve Nebevi sünnette insanlar? birbirlerini tan?maya, ?rkç?l??? kald?r?p atmaya, ?rk veya renk sebebiyle "ayr?mc?l?k" yapmamaya ça?r? varit olmu?tur. Allah Subhânehu, ??yle buyurmu?tur: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ "Ey insanlar! Do?rusu biz sizi bir erkekle bir di?iden yaratt?k. Ve birbirinizi tan?yas?n?z diye sizi kavimlere ve kabilelere ay?rd?k. Muhakkak ki Allah yan?nda en de?erli olan?n?z, O'ndan en çok ittikâ edeninizdir. ?üphesiz Allah Alîm ve Habîrdir." [Hucurât 13] Salavatullahi ve Selâmehu Aleyh, Muslim'in Ebî Hurayra kanal?yla tahric etti?i hadiste ??yle buyurmu?tur: مَنْ خَرَجَ مِنْ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ فَمَاتَ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً، وَمَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَغْضَبُ لِعَصَبَةٍ أَوْ يَدْعُو إِلَى عَصَبَةٍ أَوْ يَنْصُرُ عَصَبَةً فَقُتِلَ فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ "Her kim itaatten ç?kar, cemaati parçalar ve ?lürse cahiliyye ?lümü ile ?lmü? olur. Her kim asabiyetçili?e davet eden veya asabiyetçili?e yard?m eden k?rü k?rüne çekilmi? bir bayrak alt?nda ?ldürülürse bu bir cahiliyye ?lümüdür." Yine Ahmed, ez-Zeyn'in sahihledi?i isnat ile Ebî Nadra'dan ??yle dedi?ini tahric etmi?tir: Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in Te?rik günlerinin ortas?nda irat etti?i hutbesini i?iten bir kimse ??yle buyurdu?unu tahdis etmi?tir: أيها الناس، ألا إن ربكم واحد، وإن أباكم واحد، ألا لا فضل لعربي على أعجمي ولا لعجمي على عربي، ولا لأحمر على أسود ولا أسود على أحمر، إلا بالتقوى، أبلغت؟ قالوا: بلَّغ رسول الله "Ey insanlar! Dikkat edin! Rabbiniz tektir. Baban?z tektir. Dikkat edin! Takva d???nda ne bir Arap’?n aceme ne bir acemin Arap’a ne bir k?rm?z?n?n siyaha ne bir siyah?n k?rm?z?ya üstünlü?ü vard?r. Tebli? ettim mi?" Dediler ki: "Tebli? ettin ey Allah'?n resulü."

??te bunlar?n hepsi, bu maddenin delilleridir.