Madde 164

Sa?l?k, insanlar?n vazgeçemeyece?i maslahatlardan ve kamu hizmetlerindendir. Dolay?s?yla sa?l?k, zaruri i?lerdendir. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], tedavi olmay? emretmi?tir: جَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَتَدَاوَى؟ قَالَ: نَعَمْ، فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يُنْزِلْ دَاءً إِلاَّ أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ "Bir Arabi gelerek dedi ki: "Ey Allah'?n Resulü tedavi olmal? m?y?z? Buyurdu ki: "Evet. ?üphesiz Allah, ?ifas?n? yaratmad??? hiç bir dert yaratmam??t?r. Her kim onu (?ifay?) bilmi?se onu bilmi? olur. Her kim de onu bilmezse onun cahili olur." [Ahmed, Usâme ?bn-u ?erîk kanal?yla tahric etti] Yine Tebarani'in Mucem-il Kebir'deki rivayetinde Usâme ?bn-u ?erîk kanal?yla ??yle dedi?i geçmi?tir: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ، فَأَتَاهُ نَاسٌ مِنَ الأَعْرَابِ فَسَأَلُوهُ، فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَتَدَاوَى؟ قَالَ: نَعَمْ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمْ يُنْزِلْ دَاءً إِلا أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً "Biz Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in yan?nda iken Arabiler gelerek dediler ki: Ey Allah'?n Resulü tedavi olmal? m?y?z? Buyurdu ki: "Evet. ?üphesiz Allah, ?ifas?n? yaratmad??? hiç bir dert yaratmam??t?r." Tirmizi'de ise Usâme ?bn-u ?erîk'ten ?u laf?zla geçmi?tir: قَالَتْ الأَعْرَابُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلا نَتَدَاوَى؟ قَالَ: نَعَمْ، يَا عِبَادَ اللَّهِ تَدَاوَوْا، فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَضَعْ دَاءً إِلا وَضَعَ لَهُ شِفَاءً، أَوْ قَالَ دَوَاءً إِلا دَاءً وَاحِدًا، قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَمَا هُوَ؟ قَالَ: الْهَرَمُ "Arabiler dediler ki: Ey Allah'?n Resulü tedavi olmal? m?y?z? Buyurdu ki: "Evet. Ey Allah'?n kullar? tedavi olunuz. ?üphesiz Allah [Azze ve Celle] ?ifas?n? yaratmad??? hiçbir dert yaratmam??t?r." Veya ??yle buyurdu: "Tek bir derdin ?ifas? yoktur." Dediler ki: "Ey Allah'?n Resulü! Nedir o?" Buyurdu ki: "el-Heramu." [Tirmizi, bu hadisin hasen sahih oldu?unu s?yledi] Fethal? Hâ ve Râ ile el-Harem: ?lüm ve yok olu?la sonuçlanan a??r? ya?l?l?kt?r. Yani ?lümün devas? yoktur demektir.

Bu da tedavinin mubah oldu?una delalet etmektedir. Tedavi sayesinde menfaat celbedilir ve mazarrat defedilir. Dolay?s?yla tedavi, bir maslahatt?r. Ayr?ca klinikler ve hastaneler, Müslümanlar?n ?ifa ve tedavi amaçl? kulland?klar? birer kamu kurumudur. Dolay?s?yla aslen sa?l?k, maslahatlar ve kamu hizmetlerinden olmaktad?r. Maslahatlar? ve kamu hizmetlerini yerine getirmek ise devlete aittir. Cünkü bunlar, Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?u kavli gere?i g?zetimi devlete ait olan ?eylerdendir: الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ "?mam bir çoband?r ve raiyyesinden mesuldür." [el-Buhari, Abdullah ?bn-u ?mer kanal?yla tahric etti] Sa?l?k da g?zetim mesuliyetlerindendir. Bunun içindir ki bunu insanlara temin etmek devlete vaciptir. Bunun delillerinden baz?lar? ?unlard?r:

Muslim, Cabir kanal?yla ??yle dedi?ini tahric etmi?tir: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ إِلَى أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ طَبِيبًا فَقَطَعَ مِنْهُ عِرْقًا ثُمَّ كَوَاهُ عَلَيْهِ "Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Ubeyy ?bn-u Ka'b'a bir doktor g?nderdi. O da ondan bir damar kesti sonra üzerini da?lad?."

Keza el-Hakim, Mustedrak'ta Zeyd ?bn-u Eslem'den babas?n?n ??yle dedi?ini tahric etmi?tir: مَرِضْتُ فِي زَمَانِ عُمَرَ بِنَ الْخَطَّابِ مَرَضاً شَدِيداً فَدَعَا لِي عُمَرُ طَبِيباً فَحَمَانِي حَتَّى كُنْتُ أَمُصُّ النَّوَاةَ مِنْ شِدَّةِ الْحِمْيَةِ "?mer ?bn-ul Hattab’?n zaman?nda çok a??r hasta oldum. Bunun üzerine ?mer, benim için bir tabip ça??rtt?. O kadar ate?lendim ki ate?in ?iddetinden çekirdekleri emiyordum."

Binaenaleyh devlet, tedavi (sa?l?k) hizmetlerini ücretsiz olarak temin etmelidir; çünkü bu, Beyt-ul Mâl’?n kar??l?ks?z olarak maslahat ve refiklik y?nünde harcama yapmas? gereken i?lerdendir. Bunun içindir ki tüm sa?l?k hizmetlerini kar??l?ks?z olarak temin etmelidir. ??te devletin sa?l?k hizmetlerini insanlara ücretsiz olarak temin etmesinin delili budur. Ucretle doktor tutman?n ve ona ücret ?demenin caiz olmas?na gelince; çünkü tedavi olmak mubaht?r. Nitekim Aleyhi's Salatu ve's Selam, yukar?daki hadiste ??yle buyurmu?tur: يَا عِبَادَ اللَّهِ تَدَاوَوْا "Ey Allah'?n kullar? tedavi olunuz." Cünkü bu, yani tedavi olmak doktor tutan kimsenin kar??layabilece?i bir menfaattir. Dolay?s?yla icaran?n tarifi buna intibak eder ve bu hususta bir yasaklama varit olmam??t?r. Bunun da ?tesinde ?u hadis varit olmu?tur: احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ حَجَمَهُ أَبُو طَيْبَةَ، وَأَعْطَاهُ صَاعَيْنِ مِنْ طَعَامٍ وَكَلَّمَ مَوَالِيَهُ فَخَفَّفُوا عَنْهُ "Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Ebu Taybe'ye hacamat oldu ve ona iki saa yiyecek verdi. Dostlar?yla konu?unca bunu biraz hafiflettiler." [el-Buhari, Enes Radiyallahu Anh kanal?yla tahric etti] Dostlar?ndan maksat, efendileridir. Cünkü o, bir toplulu?a aitti. Ayr?ca Muslim'in rivayeti de buna delalet etmektedir. Yine ?bn-u Abbas'tan ??yle dedi?i rivayet edilmi?tir: احْتَجَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أُجْرَةً، وَلَوْ كَانَ سُحْتاً لَمْ يُعْطِهِ "Nebi [Sallallahu Aleyhi's Salatu ve's Selam], hacamat oldu ve haccama ücretini verdi. E?er bu (hacamat ücreti) haram olsayd? vermezdi." [Ahmed, bu laf?zla tahric etti ve el-Buhari ile Muslim, farkl? laf?zlarla bir benzerini tahric ettiler] O zaman hacamat, kullan?lan bir tedavi türüydü. Dolay?s?yla bundan ücret al?nmas? doktor tutman?n caiz oldu?una delalet etmektedir. ?laç satmak da doktor tutmak gibidir. Cünkü bu, Allahuteala'n?n ?u kavlinin kapsam?na giren mubah bir ?eydir: وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَيْعَ "Allah, al??-veri?i helal k?ld?." [el-Bakara 275] ?laç satmay? haram k?lan bir nass, varit olmam??t?r.