Devlet bütçesinin ?er’i hükümlerce belirlenen daimi bölümleri vard?r. Fakat bütçe k?s?mlar?, her k?sm?n içerdi?i mebla?lar ve her k?s?mda bu mebla?lar?n tahsis edildi?i i?ler, halifenin görü?üne ve ictihad?na ba?l?d?r.
Madde 148
Evidence
Bütçe veya muvazene lafz?, Bat?l? bir ?st?lah olup manas?; devletin sa?lad??? gelirlerin, bu gelirlerin topland??? yerlerin oldu?u b?lümlerin, bu yerlerin kollar?n?n oldu?u k?s?mlar?n ve tahsil edilen mebla?lar?n beyan edilmesidir. Ayr?ca harcama yap?lan yerlerin oldu?u b?lümlerin, bu yerlerin dallar?n?n oldu?u k?s?mlar?n ve her k?s?mdaki mezkur i?lerden her birine harcanan mebla?lar?n beyan edilmesi yoluyla devletin yapt??? harcamalar?n beyan? da belirlenir. ??te bütçenin veya muvazenenin vak?as? budur. Müslümanlar ise bu vak?ay? bilmiyorlard?. Onlar sadece Beyt-ul Mâl'? biliyorlar, gelirler onda toplan?yor ve harcamalar ondan yap?l?yordu. Ancak Beyt-ul Mâl'a ait gelirlerin ve ondan harcamalar?n yap?l?yor olmas? bütçe ad?yla isimlendirilmemi? olsa da onun vak?as?n? olu?turmaktad?r. Bundan dolay? bu lafz?n ?st?lahi anlam?nda al?nmas?nda bir mania yoktur ki o, gelirler b?lümü, harcamalar b?lümü ve bunlardan her birinin b?lümünün toplam?d?r. Buna g?re devletin bir bütçesi veya muvazenesi olmal? ve bu bütçe Beyt-ul Mâl'a ba?lanmal?d?r.
B?lümleri, k?s?mlar? ve bunlara konulacak mebla?lar?yla bu bütçenin haz?rlanmas?na gelince; ?eri hükümler bunu belirlemi?tir. Zira ?eri hükümler gelerek haraç ve fey gibi gelirleri belirledi?i gibi harcamalar?n keyfiyetini de belirlemi?tir. Kesinlikle harcama yap?lmas? gereken ?eyler ve ancak mal oldu?unda harcama yap?lmas? gereken ?eyler sabittir. Dolay?s?yla ?eri hükümler gelerek gelirleri de harcamalar? da belirlemi?tir. Dolay?s?yla da buna g?re bütçenin b?lümleri daimî b?lümler olur. Cünkü bunlar? ?eri hükümler belirlemi? ve ?eri hüküm ise daimi olup de?i?mez. Bütçenin k?s?mlar? ise ya?murla sulanan arazilerin harac? ve sulama ile sulanan arazilerin harac? veya benzerleri gibi bütçeden dallanan kollard?r. Bunlar? halife belirler. Cünkü bunlar, i?lerin g?zetilmesindendir ve halifenin g?rü?ü ile içtihad?na terkedilmi? ?eylerdendir. Belirlenecek mebla?lar da b?yledir. Cünkü mebla?lar, cizye, harac ve benzerlerinin miktar?nda oldu?u gibi halifenin g?rü?üne ve içtihad?na g?re belirlenir. Cünkü bunlar, halifeye ba?l? olan ?eylerdendir. Dolay?s?yla Beyt-ul Mâl'?n gelirleri, Beyt-ul Mâl'?n harcamalar? ve Beyt-ul Mâl'da ?eriat?n belirlemedi?i ?eylerin tasarrufunu halifenin g?rü?üne ve içtihad?na ba?l? k?l?nmas?na ili?kin ?eri hükümlerin delilleri olur. ??te bu üç delil; gelirlerin delilleri, harcamalar?n delilleri ve ?mam?n i?leri g?zetmesinin delili, bu maddenin delilleridir. Madem ki halifenin kendi g?rü?üne ve içtihad?na g?re gelirlerin k?s?mlar?n?, her k?sma konulacak mebla?lar?, harcamalar?n k?s?mlar?n? ve her k?sma ait mebla?lar? belirleme hakk? vard?r o halde gerek k?s?mlar? gerekse gelirler yada harcamalar için olsun her k?sma ait mebla?lar?yla devlet için y?ll?k bir bütçenin belirlenmesinde bir mania yoktur. Yasak olan ?ey gelirleri ve harcamalar?yla bütçenin b?lümleri için y?ll?k bir bütçenin belirlenmesidir. Cünkü bunlar? ?eri hükümler belirlemi?tir. Dolay?s?yla bunlar daimidir.
B?lümleri, k?s?mlar? ve bunlara konulacak mebla?lar?yla bu bütçenin haz?rlanmas?na gelince; ?eri hükümler bunu belirlemi?tir. Zira ?eri hükümler gelerek haraç ve fey gibi gelirleri belirledi?i gibi harcamalar?n keyfiyetini de belirlemi?tir. Kesinlikle harcama yap?lmas? gereken ?eyler ve ancak mal oldu?unda harcama yap?lmas? gereken ?eyler sabittir. Dolay?s?yla ?eri hükümler gelerek gelirleri de harcamalar? da belirlemi?tir. Dolay?s?yla da buna g?re bütçenin b?lümleri daimî b?lümler olur. Cünkü bunlar? ?eri hükümler belirlemi? ve ?eri hüküm ise daimi olup de?i?mez. Bütçenin k?s?mlar? ise ya?murla sulanan arazilerin harac? ve sulama ile sulanan arazilerin harac? veya benzerleri gibi bütçeden dallanan kollard?r. Bunlar? halife belirler. Cünkü bunlar, i?lerin g?zetilmesindendir ve halifenin g?rü?ü ile içtihad?na terkedilmi? ?eylerdendir. Belirlenecek mebla?lar da b?yledir. Cünkü mebla?lar, cizye, harac ve benzerlerinin miktar?nda oldu?u gibi halifenin g?rü?üne ve içtihad?na g?re belirlenir. Cünkü bunlar, halifeye ba?l? olan ?eylerdendir. Dolay?s?yla Beyt-ul Mâl'?n gelirleri, Beyt-ul Mâl'?n harcamalar? ve Beyt-ul Mâl'da ?eriat?n belirlemedi?i ?eylerin tasarrufunu halifenin g?rü?üne ve içtihad?na ba?l? k?l?nmas?na ili?kin ?eri hükümlerin delilleri olur. ??te bu üç delil; gelirlerin delilleri, harcamalar?n delilleri ve ?mam?n i?leri g?zetmesinin delili, bu maddenin delilleridir. Madem ki halifenin kendi g?rü?üne ve içtihad?na g?re gelirlerin k?s?mlar?n?, her k?sma konulacak mebla?lar?, harcamalar?n k?s?mlar?n? ve her k?sma ait mebla?lar? belirleme hakk? vard?r o halde gerek k?s?mlar? gerekse gelirler yada harcamalar için olsun her k?sma ait mebla?lar?yla devlet için y?ll?k bir bütçenin belirlenmesinde bir mania yoktur. Yasak olan ?ey gelirleri ve harcamalar?yla bütçenin b?lümleri için y?ll?k bir bütçenin belirlenmesidir. Cünkü bunlar? ?eri hükümler belirlemi?tir. Dolay?s?yla bunlar daimidir.