Kamu mülkiyeti ?u üç ?eyde tahakkuk eder:
-
?ehir meydanlar? gibi toplumun yararland??? her yer,
-
Petrol yataklar? gibi zengin maden kaynaklar?,
-
Nehirler gibi tabiat? gere?i fertlerin sahiplenmesi mümkün olmayan ?eyler.
Madde 137
Evidence
Bu maddenin delili, 129. maddenin delilidir. Bu maddenin (c) f?kras?n?n delili; Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in insanlar?n kamu yollar?n?n mülkiyetine ortak oldu?unu ikrar etmesi ve ?u kavlidir: مِنًى مُنَاخُ مَنْ سَبَقَ "Mina, geçip giden herkesin konak yeridir." [Tirmizi, Ai?e Radiyallahu Anhâ kanal?yla tahric edip hasen sahih dedi ve ?bn-u Hazîme Sahih'inde tahric etti] Yani Hicaz'da bilinen bir mekan olan Mina'n?n, tüm insanlar?n mülkü olmas? demektir. Dolay?s?yla her kim bir yere daha ?nce gelir ve orada konaklarsa oras? onun olur.
(b) f?kras?na gelince; bunun delili, Amr ?bn-u Yahya ?bn-u Kays el-Mazinî'den o da babas?ndan o da Ebyad ?bn-u Hammal'dan ??yle dedi?inin rivayet edilmesidir: اسْتَقْطَعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ مَعْدِنَ المِلْحِ بِمَأْرِبَ فَأَقْطَعَنِيهُ، فَقِيلَ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ الْمَاءِ الْعَدِّ -يعني أنه لا ينقطع- فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ: فَلاَ إِذَنْ "Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’den Ma'rab'taki tuz madenini ikta etmesini istedim o da onu bana ikta etti." Bunun üzerine denildi ki: "Ya Resulullah! O, bitmez tükenmez -yani kesilmez- bir su mesabesindedir." Bunun üzerine Resulullah buyurdu ki: "O zaman olmaz." [en-Nesâi tahric etti] Bitmez tükenmez su: Kesilmeyen ?eydir. Yani kesilmemesinden dolay? tuz madenini suya benzetmi?tir. Burada kastedilen ?ey tuz de?ildir. Bilakis burada kastedilen ?ey, onun kesilmez oldu?unu ??renince tuz oldu?unu bilmesine ve ilk etapta ikta etmesine ra?men Resulullah’?n onu men etmesi deliline binaen madendir. Dolay?s?yla onu men etmesi, kesilmeyen bir maden olmas?ndan dolay?d?r. Nitekim Ebu Ubeyd, ??yle demi?tir: فَلَمَّا تَبَيَّنَ لِلْنَبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ أَنَّهُ مَاءٌ عَدٌ ارْتَجَعَهُ مِنْهُ، لأَنَّ سُنَّةَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ فِي الكَلأِ وَالنَّارِ وَالْمَاءِ أَنَّ النَّاسَ جَمِيعاً فِيهِ شُرَكَاءُ، فَكَرِهَ أَنْ يَجْعَلَهُ لِرَجُلٍ يَحُوزُهُ دُونَ سِواهُ "Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], onun bitmez tükenmez bir su oldu?unu g?rünce onu ondan geri ald?. Cünkü tüm insanlar?n mera, su ve ate?te ortak olmas? Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in bir sünnetidir. Dolay?s?yla tek ba??na sahiplenmesi için onu bir adama ait k?lmay? istemedi." Buna g?re kesilmeyen, yani az bir miktarla s?n?rl? olmayan her maden kamu mülkiyetidir. Fakat az bir miktarla s?n?rl? olursa hadisin deliline binaen kamu mülkiyeti olmaz.
(a) f?kras?na gelince; bunun delili, Ebî Harâ? kanal?yla Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ashab?ndan olan bir adamdan rivayet edilen Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?u kavlidir: الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ: الْمَاءِ وَالْكَلإِ وَالنَّارِ "Müslümanlar ?u üç ?eyde ortakt?rlar: Su, mera ve ate?." [Ahmed tahric etti] Ve ?u kavlidir: ثَلاثٌ لا يُمْنَعْنَ: الْمَاءُ وَالْكَلأُ وَالنَّارُ "?u üç ?eyden men edilmez: Su, mera ve ate?." [?bn-u Mâce, Ebî Hurayra kanal?yla tahric etti] Bunlar?n men edilmemesi toplumun yararland??? ?eylerden olmas?ndan dolay? bu hadis illetlidir. Zira Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Taif ve Hayber'deki sular?n fertler taraf?ndan mülk edinilmesine izin vermi? ve onlar da ekinleri ile bostanlar?n? sulamak için bunlar? bilfiil tek ba?lar?na mülk edinmi?lerdir. ?ayet sudaki ortakl?k aslen mutlak olmu? olsayd? fertlerin bu sular? mülk edinmesine izin vermezdi. Dolay?s?yla Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?u kavlinden: الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ: الْمَاءِ ... "Müslümanlar ?u üç ?eyde ortakt?rlar: Su…", ?u kavlinden: ثَلاثٌ لا يُمْنَعْنَ: الْمَاءُ ... "?u üç ?eyden men edilmez: Su…" ve fertlerin suyu mülk edinmesine izin vermesinden su, mera ve ate?e ortak olman?n illetinin bunlar?n toplumun yararland??? ve vazgeçemeyece?i ?eylerden olmas?n?n oldu?u istinbat edilir. Dolay?s?yla da ?ehir meydanlar?, odunluk ormanlar? ve hayvan otlaklar? gibi kendisinde toplumun yararlanaca?? ?eylerden oldu?unun tahakkuk etti?i her ?ey, kamu mülkiyeti olur. Kamu mülkiyetinin delilleri i?te bunlard?r. Sadece bu üçünün kamu mülkiyeti olmas?n?n deliline gelince; bunun delili, istikrad?r. Zira kamu mülkiyetine delalet eden delillerin istikra edilmesi sonucunda bunlar?n bu üç türle s?n?rl? oldu?u g?rülmü?tür. B?ylece bu maddenin delili ortaya ç?km?? olur.
(b) f?kras?na gelince; bunun delili, Amr ?bn-u Yahya ?bn-u Kays el-Mazinî'den o da babas?ndan o da Ebyad ?bn-u Hammal'dan ??yle dedi?inin rivayet edilmesidir: اسْتَقْطَعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ مَعْدِنَ المِلْحِ بِمَأْرِبَ فَأَقْطَعَنِيهُ، فَقِيلَ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ الْمَاءِ الْعَدِّ -يعني أنه لا ينقطع- فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ: فَلاَ إِذَنْ "Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’den Ma'rab'taki tuz madenini ikta etmesini istedim o da onu bana ikta etti." Bunun üzerine denildi ki: "Ya Resulullah! O, bitmez tükenmez -yani kesilmez- bir su mesabesindedir." Bunun üzerine Resulullah buyurdu ki: "O zaman olmaz." [en-Nesâi tahric etti] Bitmez tükenmez su: Kesilmeyen ?eydir. Yani kesilmemesinden dolay? tuz madenini suya benzetmi?tir. Burada kastedilen ?ey tuz de?ildir. Bilakis burada kastedilen ?ey, onun kesilmez oldu?unu ??renince tuz oldu?unu bilmesine ve ilk etapta ikta etmesine ra?men Resulullah’?n onu men etmesi deliline binaen madendir. Dolay?s?yla onu men etmesi, kesilmeyen bir maden olmas?ndan dolay?d?r. Nitekim Ebu Ubeyd, ??yle demi?tir: فَلَمَّا تَبَيَّنَ لِلْنَبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ أَنَّهُ مَاءٌ عَدٌ ارْتَجَعَهُ مِنْهُ، لأَنَّ سُنَّةَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ فِي الكَلأِ وَالنَّارِ وَالْمَاءِ أَنَّ النَّاسَ جَمِيعاً فِيهِ شُرَكَاءُ، فَكَرِهَ أَنْ يَجْعَلَهُ لِرَجُلٍ يَحُوزُهُ دُونَ سِواهُ "Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], onun bitmez tükenmez bir su oldu?unu g?rünce onu ondan geri ald?. Cünkü tüm insanlar?n mera, su ve ate?te ortak olmas? Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in bir sünnetidir. Dolay?s?yla tek ba??na sahiplenmesi için onu bir adama ait k?lmay? istemedi." Buna g?re kesilmeyen, yani az bir miktarla s?n?rl? olmayan her maden kamu mülkiyetidir. Fakat az bir miktarla s?n?rl? olursa hadisin deliline binaen kamu mülkiyeti olmaz.
(a) f?kras?na gelince; bunun delili, Ebî Harâ? kanal?yla Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ashab?ndan olan bir adamdan rivayet edilen Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?u kavlidir: الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ: الْمَاءِ وَالْكَلإِ وَالنَّارِ "Müslümanlar ?u üç ?eyde ortakt?rlar: Su, mera ve ate?." [Ahmed tahric etti] Ve ?u kavlidir: ثَلاثٌ لا يُمْنَعْنَ: الْمَاءُ وَالْكَلأُ وَالنَّارُ "?u üç ?eyden men edilmez: Su, mera ve ate?." [?bn-u Mâce, Ebî Hurayra kanal?yla tahric etti] Bunlar?n men edilmemesi toplumun yararland??? ?eylerden olmas?ndan dolay? bu hadis illetlidir. Zira Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Taif ve Hayber'deki sular?n fertler taraf?ndan mülk edinilmesine izin vermi? ve onlar da ekinleri ile bostanlar?n? sulamak için bunlar? bilfiil tek ba?lar?na mülk edinmi?lerdir. ?ayet sudaki ortakl?k aslen mutlak olmu? olsayd? fertlerin bu sular? mülk edinmesine izin vermezdi. Dolay?s?yla Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?u kavlinden: الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ: الْمَاءِ ... "Müslümanlar ?u üç ?eyde ortakt?rlar: Su…", ?u kavlinden: ثَلاثٌ لا يُمْنَعْنَ: الْمَاءُ ... "?u üç ?eyden men edilmez: Su…" ve fertlerin suyu mülk edinmesine izin vermesinden su, mera ve ate?e ortak olman?n illetinin bunlar?n toplumun yararland??? ve vazgeçemeyece?i ?eylerden olmas?n?n oldu?u istinbat edilir. Dolay?s?yla da ?ehir meydanlar?, odunluk ormanlar? ve hayvan otlaklar? gibi kendisinde toplumun yararlanaca?? ?eylerden oldu?unun tahakkuk etti?i her ?ey, kamu mülkiyeti olur. Kamu mülkiyetinin delilleri i?te bunlard?r. Sadece bu üçünün kamu mülkiyeti olmas?n?n deliline gelince; bunun delili, istikrad?r. Zira kamu mülkiyetine delalet eden delillerin istikra edilmesi sonucunda bunlar?n bu üç türle s?n?rl? oldu?u g?rülmü?tür. B?ylece bu maddenin delili ortaya ç?km?? olur.