Madde 122

Bu maddenin delili; Abdullah ?bn-u Amr ?bn-u’l As’tan ??yle rivayet edilmesidir: أَنَّ امْرَأَةً قَالَتْ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّ ابْنِي هَذَا كَانَ بَطْنِي لَهُ وِعَاءً، وَثَدْيِي لَهُ سِقَاءً، وَحِجْرِي لَهُ حِوَاءً، وَإِنَّ أَبَاهُ طَلَّقَنِي وَأَرَادَ أَنْ يَـنْـتَزِعَهُ مِنِّي، فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم: أَنْتِ أَحَقُّ بِهِ مَا لَمْ تَـنْكِحِي “Bir kad?n dedi ki: “Yâ Resulullah! Benim ?u o?lum için karn?m bir kap, g??süm bir sulama, kuca??m bir ku?atma yeriydi. Babas?, beni bo?ad? ve onu benden çekip almak istedi.” Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ??yle dedi: “Sen, evlenmedi?in sürece ona daha lay?ks?n.” [Ebu Davud ve el-Hakim rivayet ettiler, ez-Zehebi de sahihleyip muvafakat etti] Dolay?s?yla bu hadis, bak?ma muhtaç oldu?u müddetçe çocu?a bakmaya annenin daha lay?k oldu?una delalet etmektedir. Zira Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], evli olmad??? müddetçe çocu?un bak?m?n?n kad?na ait oldu?una hükmetti ve çocu?u muhayyer b?rakmad?. Bu da onun bak?ma muhtaç oldu?una delalet etmektedir. ?bn-u Ebî ?eybe, ravileri sika olan sahih bir isnat ile ?mer’den ??yle rivayet etmi?tir: ?mer, Ummü As?m’? bo?ad?, sonra As?m kuca??ndayken ona gelerek onu, ondan almak istedi. Cocuk a?lay?ncaya kadar onu aralar?nda çeki?tirdiler. Bunun üzerine Ebu Bekir es-S?dd?k’a gittiler ve o, dedi ki: مسحها وحجرها وريحها خير له منك حتى يشب الغلام فيختار لنفسه  “Cocuk gençle?ip kendisi seçene kadar onun s?vazlanmas?, kucaklanmas? ve kokusu, çocuk için senden daha hay?rl?d?r.” Dolay?s?yla bak?ma muhtaç olan çocu?un bak?m? annenin hakk?d?r ve ona vaciptir. Kad?n?n annesi, nenesi ve bak?m hakk?na sahip olan her kad?n da b?yledir. Bak?ma muhtaç olup olmad???n?n menat?n?n gerçekle?mesine g?re çocuk sütten kesilme ya??nda ve daha büyük ya?taysa; bu, durumlar?n?n farkl?l???na g?re çocuklarda farkl?l?k g?sterir. Zira uzmanlar?n takdirine g?re bir çocuk be? ya??nda bak?ma muhtaç olmazken ba?ka bir çocuk daha küçük veya daha büyük ya?ta bak?ma muhtaç olmayabilir. Binaenaleyh bak?ma muhtaç de?ilse ebeveyni aras?nda muhayyer b?rak?l?r. Nitekim Ebu Hurayra’dan ??yle rivayet edilmi?tir: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم خَـيَّرَ غُلامًا بَـيْنَ أَبِيهِ وَأُمِّهِ “Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] bir çocu?u annesi ile babas? aras?nda muhayyer b?rakt?.” [Ahemd ve et-Tirmizi -sahihleyip-tahric ettiler] Ebu Davud ?bn-u Hibban’n?n sahihledi?i hadiste Ebî Hurayra’dan ??yle dedi?ini rivayet etmi?tir: ... أَنِّي سَمِعْتُ امْرَأَةً جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم وَأَنَا قَاعِدٌ عِنْدَهُ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ زَوْجِي يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِابْنِي وَقَدْ سَقَانِي مِنْ بِئْرِ أَبِي عِنَبَةَ وَقَدْ نَـفَعَنِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّه صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ِ: ... هَذَا أَبُوكَ وَهَذِهِ أُمُّكَ فَخُذْ بِيَدِ أَيـِّهِمَا شِئْتَ، فَأَخَذَ بِيَدِ أُمِّهِ فَانْطَلَقَتْ بِهِ “Ben Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in yan?nda otururken bir kad?n?n ona gelerek ??yle dedi?ini i?ittim: “Yâ Resulullah! Kocam, çocu?umu g?türmek istiyor. Halbuki o, bana Ebî ?nebe kuyusundan su getiriyor ve bana faydal? oluyor. Bunun üzerine Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] dedi ki: “…Bu baban, bu da annen. Diledi?inden birisinin elini tut. O da annesinin elini tuttu ve annesi de onunla gitti.” ??te bu deliller, k?z yada erkek olsun çocuk sütten kesilme ya??nda ve daha büyük ya?ta ise bak?ma muhtaç olmama s?n?r?na ula?t??? müddetçe ister üç ya??nda isterse daha büyük olsun çocu?un annesi ile babas? aras?nda muhayyer b?rak?laca??na delalet etmektedir. E?er bak?ma muhtaç ise annesine verilmesine hükmedilir muhayyer b?rak?lmaz. Ancak mesela anne olmas? gibi kad?n kafir olup çocu?un bak?m?n? talep eder ve çocuk da bak?lacak ya?ta, yani sütten kesilme ya??n?n alt?nda ise aynen Müslüman kad?n gibi çocu?un ona verilmesine hükmedilir. Bu da yukar?da geçen ?u hadisin genel olmas?ndan dolay?d?r: أَنْتِ أَحَقُّ بِهِ مَا لَمْ تَـنْكِحِي “Sen, evlenmedi?in sürece ona daha lay?ks?n.” Fakat çocuk, sütten kesilme ve daha büyük ya?ta olmas? gibi bak?m ya??n?n üzerinde ve bak?ma muhtaç de?ilse muhayyer b?rak?lmaz. Bilakis e?lerden Müslüman olana verilmesine hükmedilir. E?er kar? Müslüman ise ona verilmesine, koca Müslüman ise ona verilmesine hükmedilir. Bu da Allahuteala’n?n ?u kavlinden dolay?d?r: وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً “Allah, Müslümanlar üzerinde kafirlere asla yol vermez.” [en-Nisâ 141] Bak?m ise bak?c?ya Müslüman üzerinde yol verir. Keza Aleyhi’s Salâtu ve’s Selam’?n ?u kavlinden dolay?d?r: الإِسْلاَمُ يَعْلُو وَلاَ يُعْلَى  “?slam üstündür. Onun üzerine bir ?ey üstün k?l?nmaz.” [ed-Darukutni, hasen isnad ile Aiz el-Mezni kanal?yla tahric etti] Bak?c? ise çocuk üzerinde üstünlük kurmaktad?r. Cünkü çocu?un kafirin elinin alt?nda tutulmas? ona küfrü a??layacakt?r ki bu caiz de?ildir. Bunun içindir ki çocuk ondan al?n?r.

Ebu Davud’un, AbdulHamîd ?bn-u Ca’fer’den, o da babas?ndan, o da dedesi Râfi ?bn-u Sinân’dan ??yle rivayet etmesine gelince: أَنَّهُ أَسْلَمَ، وَأَبَتِ امْرَأَتُهُ أَنْ تُسْلِمَ، فَأَتَتِ النَّبِيّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم فَقَالَتِ: ابْـنَتِي، وَهِيَ فَطِيمٌ أَوْ شَبَهُهُ، وَقَالَ رَافِعٌ: ابْـنَتِي، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم: اقْعُدْ نَاحِيَةً، وَقَالَ لَهَا: اقْعُدِي نَاحِيَةً، قَالَ: وَأَقْعَدَ الصَّبِيَّةَ بَـيْـنَهُمَا، ثُمَّ قَالَ: ادْعُوَاهَا، فَمَالَتِ الصَّبِيَّةُ إِلَى أُمِّهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ: اللَّهُمَّ اهْدِهَا، فَمَالَتِ الصَّبِيَّةُ إِلَى أَبِيهَا فَأَخَذَهَا “Kendisi Müslüman olmu? ve han?m? ise Müslüman olmay? reddetmi?ti. Kad?n Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e gelerek dedi ki: “K?z?m, sütten kesildi kesilecek gibi.” Râfi de dedi ki: “Benim k?z?md?r.” Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] dedi ki: “Bir yana otur.” Kad?na da “Sen de bir yana otur” dedi. Sonra dedi ki: “Onu ça??r?n.” Ard?ndan çocuk, annesine meyletti. Bunun üzerine Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] dedi ki: “Allah’?m! Ona hidayet et.” Akabinde çocuk da babas?na meyletti. O da onu ald?.” El-Hakim, bu hadisi sahihledi ve ez-Zehebi de ona muvafakat etti. Kurtubi de muhayyer b?rak?lan çocu?un isminin Amîra oldu?unu zikretti. Ahmed ve en-Nesaî, bu hadisi ba?ka bir rivayet ile rivayet ettiler. Zira en-Nesaî, AbdulHamîd ?bn-u Ca’fer el-Ensari’den, o da dedesinden ??yle tahric etti: أَنَّهُ أَسْلَمَ، وَأَبَتِ امْرَأَتُهُ أَنْ تُسْلِمَ، فَجَاءَ ابْنٌ لَهُمَا صَغِيرٌ لَمْ يَبْلُغِ الْحُلُمَ، فَأَجْلَسَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم الأَبَ هَا هُنَا وَالأُمَّ هَا هُنَا، ثُمَّ خَـيَّرَهُ فَقَالَ: اللَّهُمَّ اهْدِهِ، فَذَهَبَ إِلَى أَبِيهِ “Kendisi Müslüman olmu? ve han?m? ise Müslüman olmay? reddetmi?ti. Derken o ikisinin henüz ergenlik ça??na ula?mayan küçük çocuklar? geldi. Bunun üzerine Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], babay? bir tarafa anneyi de bir tarafa oturttu. Sonra çocu?u muhayyer b?rakt? ve dedi ki: “Allah’?m ona hidayet et!” Akabinde çocuk da babas?na gitti.” ?bn-u’l Cevzî, bu iki rivayet hakk?nda onun çocuk oldu?unu rivayet eden kimsenin rivayetinin daha sahih oldu?unu s?yledi.

B?ylece Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], çocu?un seçimine raz? olmad? bilakis ona dua etti. O da Müslüman olan babas?n? seçti. Yani çocuk, ebeveyninden Müslüman olana ilhak edilir.