Madde 115

Bu maddenin delili; icâran?n delilidir. Cünkü hem memur hem de kâd? bir ücretlidir. ?câran?n delili ise genel ve mutlak olarak gelmi?tir. Zira Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], ??yle buyurmu?tur: أَعْطُوا الأَجِيرَ أَجْرَهُ قَـبْلَ أَنْ يَجِفَّ عَرَقُهُ “Ucretliye teri kurumadan ücretini verin.” [?bn-u Mâce, Abdullah ?bn-u ?mer kanal?yla tahric etti] Buradaki ücretli lafz? genel olup kad?n? da erke?i de kapsar. Ayn? ?ekilde el-Buhari, Ebî Hurayra kanal?yla Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in Rabbinden rivayetle ??yle dedi?ini tahric etti: ثَلاثَةٌ أَنَا خَصْمُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ “Uç ki?i vard?r ki k?yamet günü ben onlar?n hasm?y?m.” Devamla ??yle dedi: وَرَجُلٌ اسْـتَأْجَرَ أَجِيرًا فَاسْـتَوْفَى مِنْهُ وَلَمْ يُعْطِ أَجْرَهُ “Bir kimseyi ücretle tutup ondan faydaland??? halde ücretini vermeyen ki?idir.” Burada “ücretli” lafz?, mutlak olup erke?i de kad?n? da kapsar. ?câran?n tarifi ?udur ki “bir bedel kar??l???nda bir menfaat üzerinde yap?lan akittir.” Hükümet dairlerinde ve kadâda çal??mak ise devlet ile memur aras?nda bir bedel kar??l???nda -ki maa?t?r- üzerinde akdin yap?ld??? bir menfaattir. Nitekim ?mer ?bn-ul Hattab, kavmi aras?nda e?-?ifâ ad?ndaki bir kad?n? Medine’de hisbe kâd?s? olarak g?revlendirmi?tir. Ancak kad?n?n ne Mezâlim kadâs?n? ne de Mezâlim kadâs?ndan sorumlu kâd?’l kudây? üstlenmesi caiz de?ildir. Cünkü bunlar y?netimdendir.

Ummet Meclisine gelince; ?ûra ve muhasebe için vard?r. ?ûra ise ?u genel delillerle sabittir: وَشَاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ  “?? hususunda onlar ile mü?avere et!” [Al-i ?mân 159],  وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ “Onlar?n i?leri, aralar?nda ?urâ iledir.” [e?-?urâ 38] Nitekim el-Buhari, el-Misver ?bn-u Mahrame kanal?yla ?unu tahric etti: “Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Müslümanlar t?ra? olmaktan ve saçlar?n? k?saltmaktan imtina edince Ummü Seleme’nin yan?na girdi ve ona ??yle dedi: لَقَدْ هَلَكَ الْمُسْلِمُونَ “Müslümanlar helak olmu?tur.” Olanlar? Ummü Seleme’ye anlat?nca ona dedi ki: “T?ra? ol. Onlar sana muhalefet etmeyeceklerdir.” Allah’?n Resulü, bunu yap?nca hemen onlar da t?ra? oldular ve saçlar?n? k?saltt?lar. Sonra ona dedi ki: “Onlarla yola ç?kmada acele et.” O da bunu yapt?.” B?ylece Allah’?n Resulü, bir kad?n?n g?rü?ünü alm??t?r ki bu da siyasette ve di?er her ?eyde kad?n?n g?rü?ünün al?naca??na delalet eder. ?ûra Meclisi üyesi, ancak g?rü? hususunda bir vekildir. Vekalet ise hakk?ndaki delilin genel olmas?ndan dolay? erkek için caiz oldu?u gibi kad?n için de caizdir. Muhasebe de b?yledir. Zira marufu emretme ve münkerden nehyetmenin nasslar? genel olup erke?i de kad?n? da kapsar. Nitekim Müslim, Ummü Seleme’den Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ??yle dedi?ini rivayet etti: سَتَكُونُ أُمَرَاءُ. فَتَعْرِفُونَ وَتُنْكِرُونَ. فَمَنْ عَرَفَ بَرِئَ. وَمَنْ أَنْكَرَ سَلِمَ. وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ” قَالُوا: أَفَلاَ نُقَاتِلُهُمْ؟ قَالَ: لاَ. مَا صَلّوْا “Y?neticiler olacakt?r. Onlar? tan?yacaks?n?z ve reddedeceksiniz. Her kim onlar? tan?rsa beri olur. Her kim onlara kar?? ç?karsa selamette olur. Ancak her kim raz? olur ve tabii olursa (o ba?ka)! Dediler ki: “Onlarla sava?mayal?m m??”Dedi ki: Salâh? ikame ettikleri (?slam ile y?nettikleri) sürece, hay?r!” Burada salâh ?slam’la hükmetmeye kinayedir. Hadis, hem erkek hem de kad?n için geneldir. Dolay?s?yla erkekler y?neticiyi muhasebe edebilece?i gibi kad?nlar da muhasebe edebilir.

Erkeklerin y?neticiyi muhasebe etmesine gelince; el-Buhari ve Muslim, Ebî Hurayra’dan ??yle dedi?ini rivayet ettiler: لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ، وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ، فَقَالَ عُمَرُ: كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَمَنْ قَالَهَا فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ. فَقَالَ: وَاللَّهِ، لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاةِ وَالزَّكَاةِ، فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ، وَاللَّهِ، لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا. قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ قَدْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ “Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] vefat edince, Ebû Bekir [RadiyAllahu Anh] geldi. Araplardan küfre girenleri tekfir etti. Bunun üzerine ?mer [RadiyAllahu Anh] ??yle dedi: “?nsanlar ile nas?l sava??yorsun? Oysa Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ??yle buyurdu: أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَمَنْ قَالَها فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَ نَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهَِ [لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ] “Allah’tan ba?ka ilah yoktur” deyinceye kadar insanlar ile sava?makla emrolundum. Her kim onu s?ylerse benden mal?n? ve can?n? ancak hakk? ile korumu? olur. Hesab? da Allah’a kal?r.” O da dedi ki: “Vallahi, her kim salâh ile zekat?n aras?n? ay?r?rsa mutlaka onunla sava??r?m. Cünkü zekat, mal?n hakk?d?r. Vallahi, Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e verdikleri bir o?la?? bana da vermezlerse, s?rf bunu men ettikleri için bile onlarla sava??r?m.” ?mer [RadiyAllahu Anh] dedi ki: “Vallahi bu, Allah’?n Ebû Bekir’in g??sünü açmas?ndan ba?ka bir ?ey de?ildi. O zaman onun hakl? oldu?unu anlad?m.” Kad?nlar?n y?neticiyi muhasebe etmesine gelince; bir kad?n, insanlar?n d?rt yüz dirhemden fazla mehir vermesini yasaklamas?ndan dolay? ?mer [RadiyAllahu Anh]’a kar?? ç?kt? ve ona ??yle dedi: “Bu senin hakk?n de?il, Yâ ?mer! Sen Allah Subhânehu’nun ?u kavlini i?itmedin mi? وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلاَ تَأْخُذُواْ مِنْهُ شَيْئًا “Onlardan birisine bir kantar (alt?n) vermi? olsan?z dahi ondan hiçbir ?eyi geri almay?n!” [en-Nîsa 20] Bunun üzerine ??yle dedi: “Kad?n isabet etti ve ?mer hata etti.” [Kurtubi Tefsir’inde, el-Amidi el-?hkam’da ve Gazali, el-Mustasfa’da zikrettiler]

Kad?n?n halifeyi seçmesine ve halifeye biat etmesine gelince; kad?nlar?n biati hakk?ndaki Ummü Atiyye hadisi gayet aç?kt?r. El-Buhari, Ummü Atiyye kanal?yla ??yle dedi?ini tahric etti: بَايَعْـنَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم فَقَرَأَ عَلَيْنَا أَنْ لاَ يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَـيْئًا وَنَهَانَا عَنِ النِّـيَاحَةِ، فَقَبَضَتِ امْرَأَةٌ مِنَّا يَدَهَا ... “Biz Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e biat ettik ve Allah’?n resulü bize; Allah’a hiçbir ?eyi ortak ko?mamam?z? emreden ayeti okudu ve ba??r?p ça??rarak a?lamay? yasaklad?. Derken bizden bir kad?n Allah’?n resulünün elini tuttu.” Ayn? ?ekilde ?u ayet-i kerimede varit olan da kad?nlar?n biati hakk?nda gayet aç?kt?r: إِذَا جَاءكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ “Mümine kad?nlar sana biat etmeye geldikleri zaman” [el-Mumtehine 12] Bundan dolay? kad?n?n halifeyi seçmesi ve ona biat etmesi caizdir.