Madde 78

Bu maddenin delili; yukar?da geçen kâd?’l kudân?n delilidir. Ancak husumetleri fasleden kâd?n?n ve hisbe kâd?s?n?n erkek olmas? ?art de?ildir. Bilakis bu ikisinin kad?n olmas? caizdir. Cünkü onlar, y?netici de?ildir sadece bir kâd?d?r. Yani ?er’i hükmü haber verendir onu infaz eden de?ildir. Bunun içindir ki ?u hadis onlara intibak etmez: لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً “Emirlerini (y?netimlerini) bir kad?na tevdî eden bir toplum asla iflah olmayacakt?r.” [el-Buhari rivayet etti] Bu hadis velâyet -ki o, y?netimdir- hakk?ndad?r. Hadisin sebebi ise Fars halk?n?n bir kad?n? kendilerine kraliçe yapmalar?d?r. Nitekim Ebî Bekir’e ??yle dedi: Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e Fars halk?n?n, kisran?n k?z?n? kendilerine kraliçe yapt?klar? haberi ula??nca ??yle buyurdu: لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً  “Emirlerini (y?netimlerini) bir kad?na tevdî eden bir toplum asla iflah olmayacakt?r.” [el-Buhari tahric etti] Dolay?s?yla hadisin s?ylenme sebebi, hadisin metninde aç?kça gelen belirli bir konudur ki o y?netimdir, yani otoritedir. Kadâ ise otorite de?ildir. Dolay?s?yla da hadis, y?netime has olur ve kadây? kapsamaz. Bu da ?u iki sebepten dolay?d?r:

Birincisi: Belirli bir konu hakk?nda s?ylenen nass, bir sorunun cevab? olan nass gibidir. Dolay?s?yla sorunun veya olay?n konusuna tahsis edilmelidir ve her ?ey için genel olmas? sahih olmaz. Cünkü soru, cevaba ba?l?d?r, belirli bir konu hakk?ndaki s?z bu konuya hasredilmelidir ve Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in lafz?, soru veya olayla ilgilidir. Dolay?s?yla hüküm bununla ilgili olur. Bunun aksine ?ayet Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], bu s?zü bir ba?lang?ç olarak s?ylemi? olsayd? bu durumda genel ve genelle ilgili olurdu. Fakat bu s?zü belirli bir olaya veya belirli bir soruya ili?kin olarak s?ylemi? olsayd? durum farkl? olurdu. Zira nass, yani Allah’?n kelam? veya Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in kelam?, kesinlikle soru veya olayla ilgili olurdu. Dolay?s?yla hüküm, ?üphesiz bununla ilgili olurdu. Bu, bir olay?n veya sorunun ortaya ç?kartt??? konu aç?s?ndan olup soruyu soran veya kendisi ile birlikte olay?n vuku buldu?u kimse aç?s?ndan de?ildir. Zira bu kimseler hakk?nda ?nemli olan lafz?n genel olmas?d?r, sebebin ?zel olmas? de?ildir. Bunun içindir ki sebep ile konunun aras? ay?rt edilmelidir. Zira ?nemli olan lafz?n genel olmas?d?r, sebebin ?zel olmas? de?ildir. Cünkü laf?z, sebeple ilgili de?ildir ve olay?n veya sorunun, yani olay?n içerdi?i konunun veya sorunun içerdi?i konunun aksine genelli?i üzere baki kal?r. Zira laf?z, kesinlikle olay veya soruyla ilgilidir ve bu hususta hiç bir ?üphe yoktur. Cünkü hadis, ancak olay veya soru hakk?ndad?r. Bundan dolay? konuya hast?r ve genel de?ildir. Binaenaleyh, لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً  “Emirlerini (y?netimlerini) bir kad?na tevdî eden bir toplum asla iflah olmayacakt?r” hadisi, y?netime hast?r kadây? kapsamaz.

Birinci sebep b?yledir. ?kinci sebebe gelince; hadisteki “ولوا أمرهم” “Emirlerini (y?netimlerini) tevdî edenler” ifadesi, velâyettendir ki o, velâyet-ul emirdir. Kâd? ise ne validir ne de veliyyul emirdir. Bunun içindir ki bu hadisin kapsam?na girmez. Dolay?s?yla hadis kadây? kapsamaz. Hadisin delaleti aç?s?ndan b?yledir. Kâd?n?n kad?n olmas?n?n caiz olmas? aç?s?ndan olana gelince; kâd?, di?er memurlar gibi bir ücretlidir ve ücretlinin erkek de kad?n da olmas? caizdir: فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ “E?er sizin için (çocuk) emzirirlerse, onlara (emziren kad?nlara) ücretlerini verin.” [et-Talak 6] Zira kâd?, ?eriata g?re bir i?i yapmak, yani davac?lara ba?lay?c? y?nde ?er’i hükmü bildiren bir yard?mc?d?r. ?eriat? infaz etmenin yard?mc?s? de?ildir. Bundan dolay? menfaat kar??l???nda bir akit olan icâran?n tarifi kâd?ya intibak ederken bunun aksine y?neticiye intibak etmez. Cünkü y?netici ile belirli bir menfaat üzerinde akit yap?lmam??t?r. Bilakis ona ?eriat? infaz etme g?revi verilmi?tir. Bundan dolay? y?neticinin kad?n olmas? caiz de?ildir. Cünkü o, veliyyul emirdir. Kâd?n?n ise y?netici olmay?p ücretli olmas?ndan dolay? kad?n olmas? caizdir. Kâd? için ?art ko?ulan di?er ?artlar?n delilleri ise daha ?nce Halifenin ?artlar?n?n delillerinde geçmi?tir. Yine kâd?n?n fakih olmas? ?art?n?n delili, “kâd? üçtür” hadisinde geçen ?u ifadedir: وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّار “?nsanlara cehaletle hükmeden ki?i ate?tedir.” [Sünen sahipleri ve el-Hakim Bureyde kanal?yla tahric edip sahihledi] 

Bu hisbe kâd?s? ve husumetleri fasleden kadâ aç?s?ndand? ki bunlar?n kad?n olmas? caizdir. Mezâlim kâd?s?na gelince; kâd?’l kudâ gibi erkek olmas? ?artt?r. Cünkü onun i?i kadâ ve y?netimdir. Zira y?netici hakk?nda hüküm vermekte ve ?eriat? onun üzerine infaz etmektedir. Bundan ?türü, kâd?lar?n di?er ?artlar?na -ki fakih olmas? da bunlardand?r- ilaveten erkek olmas? da ?art ko?ulur.  Ancak daha da ?tesi müçtehit olmas? ?art ko?ulur. Cünkü y?neticinin, ?er’i delili olmayan bir hüküm ile y?netmesinden veya istidlalde bulundu?u delilin hadiseye intibak etmemesinden dolay?, Allah’?n indirdiklerinden ba?kas? ile y?netmi? olmas? da bakaca?? mezâlimlerdendir. Bu tür mazlimeyi, müçtehitten ba?kas? ç?zmeye güç yetiremez. Müçtehitten ba?kas? oldu?unda cehalet ile hüküm verebilir. Bu ise haramd?r, caiz de?ildir. Onun için y?neticinin ve kâd?lar?n ?artlar?na ek olarak, mezâlim kâd?s?n?n müçtehit olmas? ?art ko?ulur.