Madde 56

Gerek Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in valilerinin bir vilayet meclisi gerekse Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in amellerinden onun bir vilayet meclisi seçti?i bilinmemektedir. Ayn? ?ekilde Ra?idi Halifelerden buna dair bir ?eyin oldu?u da bilinmemektedir. Bundan dolay? vilayet meclisi, ne y?netim cihaz?ndand?r ne de ?eri hükümlerdendir. Cünkü y?netim cihaz?, y?netim i?lerinden ?eri delili olan her i?tir ve delili olmayan bir ?ey y?netim cihaz?ndan de?ildir. Bilakis buna bak?l?r; e?er as?ldan dallanan ferî bir i? ise bu asla tabidir. Dolay?s?yla yap?lmas? caiz olan üsluplardan ve vesilelerdendir. Yani idare olarak isimlendirilen hususlardand?r. E?er delili olan aslî veya ferî bir i? ise ?eri delile g?re olmad?kça bunu yapmak sahih olmaz. Vilayet meclisi ise vilayet i?lerinden dallanan ferî bir i?tir. Vali ise hem y?netim hem de idare ile kaim olabilir. Vilayet halk? ise vilayetlerinin vak?as?n? ve onda meydana gelecek vak?alar? ondan daha iyi bilirler.   Dolay?s?yla i?lerini yaparken faydalanaca?? malumatlara sahip olmas? kaç?n?lmazd?r. Bu malumatlara ise vilayet halk? sahiptir. Bundan dolay? bir taraftan emirli?ini devrald??? s?rada vilayet halk?na müracaat etmesi ve di?er taraftan vilayete vilayet halk?n? ?fkelendirmeyecek ?ekilde hükmetmesi kaç?n?lmazd?r. Cünkü onlar, kendisine ?fkelendi?inde Halife onu azletmelidir. Zira Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Abdu Kays heyetinin ?ikayet etmesinden dolay? Bahreyn âmili Alâ’ ?bn-u Hadramî’yi azletmi?tir. [?bn-u Sa’d bunu et-Tabakat’ta zikretti] Bundan dolay? kendilerine hükmederken memnun olup olmad?klar? hususunda vilayet halk?n?n g?rü?ünü bilmesi kaç?n?lmazd?r. Bundan dolay? emirli?ini devrald??? s?rada vilayet halk?na müracaat etmesi de kaç?n?lmazd?r. ??te valinin ihtiyaç duydu?u malumatlar? elde etmesinin ve y?netimi hakk?nda vilayet halk?n?n g?rü?ünü bilmesinin oldu?u bu iki husustan dolay? valinin vilayetinin halk?na müracaat etmesi kaç?n?lmazd?r. Vali bu müracaat? kolayla?t?rmak için vilayetinin halk?ndan seçilmi? bir vilayet meclisi olu?turur. B?ylece idarî i?lerinde kendisine yard?mc? olmas? amac?yla malumatlar almak ve meclisin kendilerini temsil etmesinden ?türü ?fkeli veya memnun olmalar? bak?m?ndan y?netiminde vilayet halk?n?n g?rü?ünü ??renmek için ona müracaat eder. Birinci hususta meclisin g?rü?ü ba?lay?c? de?ildir. ?kinci hususta ise g?rü?ü ba?lay?c?d?r. Yani meclis kendisini ?ikayet etti?inde azledilir. Bu meclisi ilk icat eden ki?i ?mer ?bn-u AbdulAziz’dir. Zira o, Halife olmadan ?nce Medine üzerine vali idi. ?mârat (vilayet) meclisini toplad???nda g?rü? ehlinden ve kabilelerinin liderlerinden iki ki?i ile g?rü?ür ve onlara ??yle derdi: “?üphesiz bu k?vrak ve zeki bir meclistir. Sizin beni g?zetmekten (yani g?zetlemekten) ba?ka bir i?iniz olmayacak. ?ayet hakka muvaf?k olamayan bir ?ey yapt???m? g?rürseniz beni korkutunuz ve bana Allah [Azze ve Celle]’yi hat?rlat?n?z. ” Dolay?s?yla aslolan vilayet halk?na müracaat etmek ve valinin onlar taraf?ndan g?zetilmesidir. Bu müracaata eri?mek için valinin yan?nda vilayet meclisi bulunmal?d?r.