?eriat, ümmete ba?lar?na bir halife nasbetmelerini farz k?ld???nda, halifeyi nasbetmenin gerçekle?ti?i metodu da belirlemi?tir. Bu metot; kitap, sünnet ve icmâ-us sahâbe ile sabittir. ??te bu metot biattir. Halifenin nasbedilmesi, Allah’?n kitab? ve resulünün sünneti ile amel etmek üzere Müslümanlar?n kendisine biati ile gerçekle?ir. Müslümanlardan kas?t, -e?er hilafet kurulu ise- ?nceki halifenin Müslüman raiyyesidir veya -e?er hilafet kurulmam??sa- hilafetin (ilk anda) kuruldu?u ülkenin Müslüman halk?d?r.
Bu metodun biat olmas?na gelince; Müslümanlar?n Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e biat etmelerinden ve Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in imâma biat etmemizi emretmesinden sabittir. Müslümanlar?n Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e biat etmelerine gelince; bu, nübüvvet üzere bir biat de?il, ancak y?netim üzere bir biat idi. Zira bu, tasdik üzere bir biat de?il, amel üzere bir biat idi. Nitekim Sallallahu Aleyhi ve Sellem’e, nebi ve resul olmas? itibariyle de?il, y?netici olmas? itibariyle biat edilmi?ti. Cünkü nübüvveti ve risaleti ikrar imand?r, biat de?ildir. O halde geriye, ona verilen biatin devlet ba?kan? olmas? itibariyle verildi?i kalmaktad?r. Biat, hem Kuran’da hem de hadiste varit olmu?tur. Allah [Subhânehu ve Te’alâ] ??yle buyurmu?tur: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلا يَسْرِقْنَ وَلا يَزْنِينَ وَلا يَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَلا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ “Ey Nebi! Mümin kad?nlar hiçbir ?eyi Allah’a ?irk ko?mayacaklar?na, h?rs?zl?k yapmayacaklar?na, çocuklar?n? ?ldürmeyeceklerine, elleri ve ayaklar? aras?nda bir iftira düzüp getirmeyeceklerine (zina mahsulü çocuklar? nikâhl? kocalar?na nispet etmeyeceklerine), hiçbir marufta sana isyan etmeyeceklerine dair biat etmek üzere sana geldikleri zaman onlar?n biatini al.” [el-Mumtehine 12] Ve ??yle buyurmu?tur: إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ “Muhakkak ki ona biat edenler ancak Allah’a biat etmi?lerdir… Allah’?n eli onlar?n elleri üzerindedir.” [Fetih 10] El-Buhari ise bir rivayetinde ??yle demektedir: “?smail bize hadis olarak nakletti ki Mâlik ?bn-u Yahya ?bn-u Sa’id, Ubade ?bn-ul Velîd’in kendisine, babas? Ubade ?bn-us Samit’in ??yle dedi?ini haber verdi?ini hadis olarak nakletti: بايعْنا رسولَ الله صلى الله عليه وسلم على السمع والطاعة، في المنشط والمكره، وأن لا ننازع الأمر أهله، وأن نقوم أو نقول بالحق حيثما كنا، لا نخاف في الله لومة لائم “Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e zorlukta ve kolayl?kta i?itip itaat edece?imize, ehli (y?neticiler) ile y?netim hakk?nda çeki?meyece?imize, her nerede olursak olal?m, hakk? ikame edece?imize veya s?yleyece?imize ve hiçbir k?nay?c?n?n k?namas?ndan korkmayaca??m?za dair biat ettik.” Muslim ise Abdullah ?bn-u Amr ?bn-ul As’tan Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ??yle buyurdu?unu rivayet etti: وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ “Her kim bir imâma [halifeye] biat edip elinin ayas?n? ve kalbinin semeresini verirse, gücü yetti?ince ona itaat etsin. E?er bir di?eri onunla (y?netimi ele geçirmek üzere) çeki?mek için gelirse, o di?erinin boynunu vurun!” Yine Muslim, Ebû Sa’id el-Hudri’den Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ??yle buyurdu?unu rivayet etti: إِذَا بُويِعَ لِخَلِيفَتَيْنِ فَاقْتُلُوا الآخَرَ مِنْهُمَا “?ki halifeye biat edildi?inde onlardan di?erini (ikincisini) ?ldürün.” Yine Muslim, Ebû Hâzim’den ??yle dedi?ini rivayet etti: قَاعَدْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ خَمْسَ سِنِينَ، فَسَمِعْتُهُ يُحَدّثُ عَنِ النّبِيّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: كَانَتْ بَنُو إسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِيَاءُ، كُلّمَا هَلَكَ نَبِيّ خَلَفَهُ نَبِيّ، وَإنّهُ لاَ نَبِيّ بَعْدِي، وَسَتَكُونُ خُلَفَاءُ فَتَكْثُرُ، قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: فُوا بِبَيْعَةِ الأَوّلِ فَالأَوّلِ، وَأَعْطُوهُمْ حَقّهُمْ، فَإنّ اللّهَ سَائِلُهُمْ عَمّا اسْتَرْعَاهُمْ “Ebâ Hurayra ile be? sene oturdum. Onu, Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in ??yle dedi?ini tahdis (hadis olarak rivayet) ederken i?ittim: “?srail o?ullar?, nebiler taraf?ndan siyaset ediliyordu (y?netiliyordu). Bir nebi vefat edince, bir di?er nebi ona halef oluyordu. Art?k benden sonra nebi yoktur. Halifeler olacak da ço?alacaklard?r.” Dediler ki: “?yleyse bize ne emredersiniz?” Dedi ki: “?nceki ilk biatinize sadakat g?sterin ve onlara haklar?n? verin. Muhakkak ki Allah, y?nettikleri hakk?nda (ne yapt?klar?n?) onlara soracakt?r.” Halifeyi nasbetme metodunun biat oldu?una dair kitab?n ve sünnetin nasslar? gayet aç?kt?r. Sahâbenin tamam? da bunu b?yle anlay?p üzerinde yürümü?lerdir. Ra?idi halifelere verilen biatler bu hususta oldukça nettir.
Kendisi ile halifenin nasbedilmesi i?leminin tamamland???, biat edilmeden ?nceki pratik i?lemlere gelince; bunlar, Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in vefat?n?n akabinde gelen Ra?idi halifelerin -ki onlar Ebû Bekir, ?mer, Osman ve Ali [R?dvânullahi Aleyhim]’dir- üzerinde meydana gelenlerden anla??l?r. Sahâbenin tamam? buna sükut edip onaylam??t? ki ?ayet ?eriata muhalif olsayd?, -hele bu, Müslümanlar?n varl???n?n (devletinin) ve ?slam ile y?netimin bekas?n?n kendisine ba?l? oldu?u en ?nemli husus ile ilgili iken- hiç ?üphesiz reddederlerdi. O halifelerin nasbedilmesinde meydana gelenleri inceledi?imizde, baz? Müslümanlar?n Benî Sâ’ide sakîfesinde tart??t?klar?n? g?rürüz. Adaylar ise Sa’d, Ebâ Ubeyde, ?mer ve Ebu Bekir idi. Ancak ?mer ve Ebâ Ubeyde, Ebu Bekir ile yar??anlardan olmaya raz? olmad?lar. B?ylece mesele, adeta ba?kas? de?il ancak Ebû Bekir ile Sa’d ?bn-u Ubade aras?nda kald?. Ve tart??malar neticesinde Ebû Bekir’e biat edildi. Sonra ikinci gün Müslümanlar mescide davet edildi ve onlar da Ebû Bekir’e biat ettiler. Sakîfedeki biat, onu Müslümanlar?n halifesi haline getiren inikad biati idi. Mescitte ikinci günkü biat ise itaat biati idi. Ebû Bekir, hastal???n?n ?lümcül bir hastal?k oldu?unu hissetti?inde ve bilhassa Müslümanlar?n ordular?n?n zaman?n büyük devletleri olan Fars ve Rum devletleri ile sava? halinde oldu?unu dikkate ald???nda, Müslümanlar?n halifelerinin kim olaca?? konusunda kendileri ile isti?are etmek üzere Müslümanlar? ça??rd?. Bu isti?areler üç ay boyunca sürdü. Süreci tamamlay?p Müslümanlar?n ekseri g?rü?ünü ??renince kendilerine, ?mer’in kendisinden sonra halife olabilece?ini ?nerdi, bugünkü tabirle “aday” g?sterdi. Bu ?neri veya aday g?sterimi, ?mer’in kendisinden sonraki halifeli?ine y?nelik bir akit olmad?. Cünkü Müslümanlar, Ebû Bekir [RadiyAllahu Anh]’in vefat?ndan sonra mescide geldiler ve ?mer [RadiyAllahu Anh]’a hilafet için biat verdiler. B?ylece o, Ebî Bekir’in isti?areleri veya ?nerisi ile de?il bu biat ile Müslümanlar?n halifesi oldu! Cünkü ?mer’in Ebî Bekir taraf?ndan aday g?sterilmesi, ?mer’in hilafetine y?nelik bir akit olsayd?, Müslümanlar?n biatine ihtiyaç duymazd?. Buna ilaveten, daha ?nce zikretti?imiz gibi Müslümanlar?n biati olmaks?z?n hiçbir kimsenin halife olamayaca??na aç?kça delalet eden nasslar vard?r. ?mer [RadiyAllahu Anh] hançerlendi?i vakit, Müslümanlar kendisinden bir halife aday? seçmesini isteyince o bunu reddetti. Müslümanlar üzerine çok dü?ünce, bunun için alt? ki?i belirledi. Yani onlar için alt? ki?iyi (aday g?sterdi). Sonra insanlara salâh? k?ld?rmas? ve kendileri için belirledi?i üç gün içerisinde, ?mer’in aday g?sterdi?i ki?iler aralar?ndan birini halife seçinceye kadar üzerlerinde kaim olmas? için Suheyb’i tayin etti ve Suheyb’e ??yle dedi: ... فإن اجتمع خمسة، ورضوا رجلاً، وأبى واحد، فاشدخ رأسه أو اضرب رأسه بالسيف ... “(Alt? adaydan) be?i birle?ir ve bir adama raz? olurlar da birisi reddederse, k?l?çla onun ba??n? uçur!” Nitekim bunu, Taberi “et-Tarih” kitab?nda, ?bn-u Kuteybe Halifeler Tarihi olarak bilinen “el-?mâme ve’s Siyase” kitab?nda ve ?bn-u Sa’d “et-Tabakât-il Kubra” kitab?nda nakletmi?tir. Sonra ?mer [RadiyAllahu Anh] o adaylar? korumas? için elli adam ile birlikte Ebâ Talhâ el-Ensârî’yi tayin etti. el-Mikdâd ?bn-ul Esved’i de adaylar?n toplanma mekan?n? seçmekle sorumlu k?ld?. RadiyAllahu anhin vefat?ndan sonra, adaylar?n kat?l?m?yla toplant? düzenlenmesinin ard?ndan Abdurrahman ?bn-u Avf ??yle dedi: أيكم يخرج منه نفسه ويتقلدها على أن يوليها أفضلكم “Sizden kim, nefsini geri çekip onu (Hilafet’i) en faziletlinize tevdî etme i?ini üzerine al?r?” Hepsi sustu. Bunun üzerine Abdurrahman, أنا أخلع نفسي “Ben kendimi (adayl???m?) geri çekiyorum” dedikten sonra her biri ile teker teker isti?are ederek onlara, kendilerini sarf-? nazar etmeleri halinde aralar?ndan kimi hilafete daha lay?k g?rdüklerini sordu. Cevaplar? ?u ikisi üzerinde yo?unla??yordu: Ali ve Osman. Ondan sonra Abdurrahman Müslümanlar?n g?rü?lerine y?neldi ve o ikisinin hangisini istediklerini sordu. Hem erkeklere hem de kad?nlara soruyor, insanlar?n g?rü?lerini ara?t?r?yordu. RadiyAllahu Anh, yaln?zca gündüzleri de?il, geceleri de çal???yordu. El-Buhari, Misver ?bn-ul Mahrame’nin ??yle dedi?ini tahric etti: طَرَقَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بَعْدَ هَجْعٍ مِنْ اللَّيْلِ، فَضَرَبَ الْبَابَ حَتَّى اسْتَيْقَظْتُ، فَقَالَ أَرَاكَ نَائِمًا، فَوَاللَّهِ مَا اكْتَحَلْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ بِكَبِيرِ نَوْمٍ “Abdurrahman bir gece yar?s? kap?m? çald?. Ben uyan?ncaya kadar kap?ya vurdu. Sonra ??yle dedi: G?rüyorum ki uyuyorsun! Vallahi ?u gece g?züme büyük bir uyku girmedi.” ?nsanlar sabah salâh?n? k?ld?klar?nda Osman’?n biati tamamland?. B?ylece Osman, ?mer’in bunun için alt? ki?i belirlemesi ile de?il Müslümanlar?n biati ile halife oldu. Sonra Osman katledildi. Bunun üzerine Medine ve Kûfe’deki Müslümanlar?n ço?unlu?u Ali ?bn-u Ebî Talib’e biat ettiler. B?ylece o da Müslümanlar?n biati ile halife oldu.
Onlar?n, R?dvânullahu Aleyhim’in biatlerinin keyfiyeti tahkik edildi?inde aç??a ç?kmaktad?r ki Hilafet’e aday olanlar insanlara ilan ediliyordu ve onlar?n hepsi de inikad ?artlar?na sahip idiler. Sonra ümmetin temsilcileri olarak Müslümanlardan Ehl-il Hâl ve’l Akd’in g?rü?ü al?n?yordu ki Ra?idi halifelerin d?neminde bu temsilciler biliniyordu. Zira onlar, sahabeler [R?dvânullahi Aleyhim] idi veya Medine halk? idi. Sahâbenin veya ço?unlu?unun istedi?i kimseye, inikad biat ile biat ediliyor, b?ylece itaat edilmesi vacip olan halife haline geliyor, sonra Müslümanlar kendisine itaat biati ile biat ediyorlard?. B?ylece halife ortaya ç?k?yor ve y?netim ile otoritede ümmetin naibi oluyordu.
Adaylar?n s?n?rland?r?lmas?na gelince; ra?idi halifelerin nasbedilme keyfiyeti incelendi?inde, orada bir s?n?rland?rma yap?lm?? oldu?u aç??a ç?kar. Mesela Benî Sâ’ide sakîfesindeki adaylar; Ebâ Bekir, ?mer, Ebâ Ubeyde ile Sa’d ?bn-u Ubade idi ve onlarla yetinilmi? idi. Lakin ?mer ile Ebâ Ubeyde, Ebî Bekir ile muadil de?illerdi ve bu hususta onunla yar??amad?lar. B?ylece adayl?k fiili olarak Ebî Bekir ile Sa’d ?bn-u Ubade aras?nda kald?. Sonra sakîfedeki Ehl-il Hâl ve’l Akd, Ebâ Bekir’i halife olarak seçti ve inikad biati ile ona biat etti. Sonra ertesi gün Müslümanlar, mescitte Ebu Bekir’e itaat biati ile biat ettiler.
Ebû Bekir, Müslümanlar için ?mer’i halife aday? g?sterdi ve onunla birlikte ba?ka bir aday olmad?. B?ylece Müslümanlar ona evvelâ inikad biati ile, sonra da itaat biati ile biat ettiler.
?mer, Müslümanlar için aralar?ndan birini halife seçecekleri alt? aday g?sterip onlar? s?n?rland?rd?. Sonra Abdurrahman ?bn-u Avf, di?er be? aday ile tart??t? ve di?erleri onu vekil k?ld?ktan sonra adaylar? iki ki?i ile, Ali ve Osman ile s?n?rland?rd?. Ondan sonra insanlar?n g?rü?lerini soru?turdu ve bu g?rü?ler Osman’?n halife olmas? y?nünde istikrar buldu.
Ali [RadiyAllahu Anh]’e gelince; hilafet için onunla birlikte ba?ka bir aday olmad?. Bunun üzerine Medine ve Kûfe’deki Müslümanlar?n ço?u kendisine biat ettiler ve b?ylece d?rdüncü halife oldu.
Osman [RadiyAllahu Anh]’in biatinde ?u hususlar meydana gelmi?tir: Halife seçimi için tan?nan en azami müddetin, geceleri ile birlikte üç gün olmas? ve yine aday say?s?n?n alt? (6) aday ile daha sonra iki (2) aday ile s?n?rland?r?lmas?. Sadedinde oldu?umuz çerçevedeki faydas?ndan ?türü meydana gelenlerin keyfiyetini bir k?s?m detaylar? ile birlikte zikredece?iz:
?mer [RadiyAllahu Anh] hicrî 23. y?l?n Muharrem ay?n?n ba??nda pazar günü sabah? vefat etti. Zira hicrî 23. y?l?n Zilhicce ay?n?n bitimine d?rt gün kala, çar?amba günü sabah salâh?n? mihrapta k?larken Ebî Lu’lue [Allah onu lanetlesin] taraf?ndan hançerlenmi?ti. ?mer [RadiyAllahu Anh]’in vasiyeti üzerine cenaze salâh?n? Suheyb [RadiyAllahu Anh] k?ld?rm??t?.
?mer’in defin i?i tamamland?ktan sonra el-Mikdâd, ?mer [RadiyAllahu Anh]’in tavsiye etti?i alt? ki?ilik Ehl-i? ?urâ’y? bir evde toplad?. Ebû Talhâ da onlar? korumaya gitti. B?ylece birbirleri ile isti?are etmek üzere bir araya gelmi? oldular. Sonra aralar?ndan raz? olacaklar? birini halife seçmesi için Abdurrahman ?bn-u Avf’a vekalet verdiler.
Abdurrahman ?bn-u Avf, onlarla tart??maya ve her birine teker teker, halife olmamalar? halinde ?tekilerden kimi halife olarak g?rmek istediklerini sormaya ba?lad?. Cevaplar? Ali ile Osman’dan ?tesine geçmiyordu ve dolay?s?yla Abdurrahman i?i, o alt?s?ndan bu ikisine hasretti.
Bundan sonra Abdurrahman, bilindi?i gibi, insanlar ile isti?are etmeye ba?lad?.
Car?amba gecesi, yani ?mer [RadiyAllahu Anh]’in vefat etti?i günden [pazar gününden] sonraki üçüncü günün gecesi Abdurrahman, bac?s?n?n o?lu el-Misver ?bn-u Mahrame’nin evine gitti. Bundan sonras?n? ?bn-i Kesîr’in el-Bidâye ve’n Nihâye isimli kitab?ndan aktar?yoruz:
“?mer’in vefat?ndan sonraki d?rdüncü günün sabah?na ilerleyen gece, bac?s?n?n o?lu el-Misver ?bn-u Mahrame’nin evine geldi ve ona ??yle dedi: أنائم يا مسور؟ والله لَم أغتمض بكثير نوم منذ ثلاث... “Uyuyor musun, Yâ Misver? Vallahi ?u üç gündür g?züme bir damla uyku girmedi…” Yani ?mer’in vefat etti?i pazar sabah?ndan sonraki üç gecedir. Yani pazartesi gecesi, sal? gecesi ve çar?amba gecesi. Devamla ??yle dedi: إذهب فادع إليَّ علياً وعثمان... “Git, bana Ali ile Osman’? ça??r..!” Sonra onlarla birlikte mescide ç?kt?… Ve insanlara salâha toplanmalar? için genel bir nidada bulunuldu.” Bu, çar?amba sabah? idi. Sonra Ali [RadiyAllahu Anhu ve KerramAllahu Vechehu]’nun elinden tuttu ve ona, Allah’?n kitab? ve resulünün sünnet ile Ebî Bekir ve ?mer’in fiilleri üzere biat vermeyi kabul edip etmedi?ini sordu. Ali [KerramAllahu Vechehu]’nun me?hur cevab? ??yle oldu: “Allah’?n kitab? ve resulünün sünneti üzerine, evet.” Ebî Bekir ile ?mer’in fiillerine gelince; ben kendi g?rü?üm ile içtihat ederim.” Bunun üzerine onun elini b?rak?p Osman’?n elini tuttu. Ayn? soruyu ona da sordu. O da: “Ey Allah’?m, evet!” diye cevap verdi. B?ylece Osman [RadiyAllahu Anh]’in biati tamamlanm?? oldu.
O günün sabah salâh? ile ??le salâh?n? insanlara Suheyh [RadiyAllahu Anh] k?ld?rd?. Sonra ikindi salâh?n?, Müslümanlar?n halifesi olarak Osman [RadiyAllahu Anh] k?ld?rd?. Yani Osman [RadiyAllahu Anh]’in inikad biati sabah salâh?ndan itibaren ba?lamas?na ra?men, Medine’deki Ehl-il Hâl ve’l Akd’in Osman’a biati tamamlanmadan Suheyb’in emirli?i sona ermedi ki bu, ikindiden az ?nce tamamlanm??t?. Zira sahâbeler, o gün ??leden sonras?na ve ikindi ?ncesine dek Osman’?n biatine ça?r?da bulunuyorlard? ve i?, ikindinin hemen ?ncesinde tamamlanabilmi?ti. Bunun üzerine Suheyb’in emirli?i sona ermi? ve Osman, halifeleri olarak insanlara ikindi salâh?n? k?ld?rm??t?.
El-Bidâye ve’n Nihâye yazar?, Osman’a biat verilmesi i?i sabah vaktinde tamamland??? halde, insanlara ??le salâh?n? niçin Suheyb’in k?ld?rd???n? ??yle aç?klamaktad?r: “… ?nsanlar mescitte ona biat ettiler. Sonra Dâr-u? ?urâ’ya, [yani Ehl-i? ?urâ’n?n topland??? eve] g?türüldü. ?nsanlar?n geri kalan? da ona biat ettiler. ??le sonras?na kadar biat tamamlanmam?? olmal? ki o günün ??le salâh?n? Mescid-i Nebevî’de Suheyb k?ld?rd? ve Emirul Müminîn olarak Halife Osman’?n Müslümanlara k?ld?rd??? ilk salâh ikindi salâh? oldu…”
Binaenaleyh Hilafet mans?b?n?n [vefat, azil veya ba?ka nedenler ile] bo?almas?ndan sonra adayl?k s?ras?nda a?a??daki hususlar dikkate al?nmal?d?r:
Adayl?k konusundaki çal??ma, belirlenen günler boyunca gece-gündüz yap?l?r.
?nikad ?artlar?na sahip olmalar? bak?m?ndan adaylar s?n?rland?r?l?r ve bunu, Mezâlim Mahkemesi yapar.
Ehil olan adaylar iki kez s?n?rland?r?l?r: Birincisinde alt? (6) ki?i ile ve ikincisinde iki (2) ki?i ile. Bu iki s?n?rland?rmay? da -ümmetin temsilcisi olmas? bak?m?ndan- Ummet Meclisi yapar. Cünkü ümmet ?mer’i yetkili k?ld?, o da adaylar? alt? ki?i k?ld?. Alt? ki?i de aralar?ndan Abdurrahman’? yetkili k?ld?lar, o da tart??malardan sonra adaylar? iki ki?i k?ld?. Aç?kça g?rüldü?ü gibi bütün bunlarda mercî ümmettir, yani onun temsilcileridir.
Seçimlerin ve biatin tamamlanmas?ndan sonra Müslümanlar?n halifesinin kim oldu?u, ismi ve kendisini hilafet inikad?na ehil k?lan s?fatlara sahip oldu?u zikredilmekle birlikte nasbedildi?i haberi ümmetin tamam?na ula??ncaya kadar alenen ilan edilir.
Geçici emirin salahiyetleri; seçim sonuçlar?n?n ilan? ile de?il, bilakis biat icraatlar?n?n sona ermesi ve halifenin nasbedilmesi ile son bulur. Zira Suheyb’in emirli?i Osman’?n seçilmesi ile de?il, bilakis biatinin tamamlanmas? ile son bulmu?tur.
Buraya kadar geçenler, halifenin vefat? veya azli veya benzer durumlarda, yerine yeni bir halifenin ç?kar?lmas? halinde geçerlidir.
?slami Hilafet’in Hicrî 28 Recep 1342 el-muvâf?k Miladî 3 Mart 1924 tarihinde ?stanbul’da y?k?lmas?ndan ?u ana kadar oldu?u gibi hiçbir yerde mutlak olarak halifenin bulunmamas? ve ?eriat?n hükümlerini infaz etmek ve ?slami daveti dünyaya ta??mak üzere halifelerini ikame etmeleri tüm Müslümanlar üzerine farz olmas? haline gelince; bu durumda ?slami âlemdeki mevcut ?slami beldelerden her bir belde, bir halifeye biat verip Hilafet’i ona inikad edebilir. Bu ?slami beldelerden herhangi bir belde, bir halifeye biat verirler ve Hilafet’i ona inikad ederlerse, o belde halk?n?n kendisine Hilafet’i inikad etmelerinden sonra, di?er beldelerdeki Müslümanlar?n itaat biati, yani inikad [ba?l?l?k] biati ile biat vermeleri üzerlerine farz olur. ?u ?artla ki inikad biati vermeye ehil olmas? için belde a?a??daki d?rt unsura sahip olmal?d?r:
Birincisi: O beldenin sultan? (hakimiyeti), tek ba?lar?na Müslümanlara dayal? zâti (?z) bir sultan olmal?, kafir bir devlete veya kafirin nüfuzuna dayal? olmamal?d?r.
?kincisi: O beldedeki Müslümanlar?n eman? (güvenli?i), ?slam eman? ile sa?lanmal?d?r, küfür eman? ile de?il! Yani içeriden ve d??ar?dan himayesi, s?rf ?slami bir kuvvet olmas? itibariyle Müslümanlar?n kuvvetine dayal? ?slam himayesi alt?nda olmal?d?r.
Uçüncüsü: ?slam’?n tatbiki; kâmilen, ink?laben, ?amilen bir tatbik ile derhal ve do?rudan ba?lat?lmal? ve ayn? minvalde ?slami daveti yüklenmeye giri?ilmelidir.
D?rdüncüsü: Efdaliyet ?artlar?na sahip olmasa dahi Hilafet’in inikad ?artlar?na mütekâmilen sahip olarak biat edilmi? bir halife bulunmal?d?r. Cünkü ?nemli olan inikad ?artlar?d?r.
Bu belde, bu d?rt unsura sahip oldu?u zaman, tek ba??na o beldenin biati ve tek ba??na o beldenin inikad? ile Hilafet kurulur ve sahih y?nü üzere inikaden kendisine biat edilen halife, ?er-i halife olur ve ondan ba?kas?na biat vermek sahih olmaz.
Bundan sonra herhangi ba?ka bir beldede ba?ka bir Halifeye biat edilirse, onun biati bat?l olur ve sahih olmaz. Bu da Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ?u kavlinden dolay?d?r: إِذَا بُويِعَ لِخَلِيفَتَيْنِ فَاقْتُلُوا الآخَرَ مِنْهُمَا “?ki halifeye biat edildi?inde onlardan di?erini (ikincisini) ?ldürün.” Ve ?u kavlinden: فُوا بِبَيْعَةِ الاوَّلِ فَالاوَّلِ ... “…?lk biat edilene vefal? olun…” Ve ?u kavlinden: وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ “Her kim bir imama [halifeye] biat edip elinin ayas?n? ve kalbinin semeresini verirse, gücü yetti?ince ona itaat etsin. E?er bir di?eri onunla (y?netimi ele geçirmek üzere) çeki?mek için gelirse, o di?erinin boynunu vurun!”
Biatin Keyfiyeti
Daha ?nce biatin delillerini ve ?slam’da halifeyi nasbetme metodunun biat oldu?unu beyan etmi?tik. Nas?l olaca??na gelince; bu, eller ile musafaha ederek (tokala?arak) olabilece?i gibi, yaz?l? da olabilir. Nitekim Abdullah ?bn-u Dinar’?n ??yle dedi?i nakledilmi?tir: “?nsanlar AbdulMelîk üzerinde birle?ince ?bn-u ?mer’in ??yle dedi?ine ?ahit oldum: كتب أني أقر بالسمع والطاعة لعبد الله عبد الملك أمير المؤمنين على كتاب الله وسنة رسوله ما استطعت “Müminlerin Emiri Abdullah AbdulMelîk’e, Allah’?n kitab? ve resulünün sünneti üzere gücüm yetti?ince i?itip itaat edece?imi ikrar ediyorum, diye yaz?ld?.” Dolay?s?yla biatin, vesilelerden herhangi bir vesile ile yap?lmas? sahihtir.
Ancak biatin bâli? olandan sad?r olmas? ?artt?r. Küçüklerin (ergen olmayanlar?n) biati sahih olmaz. Nitekim Ebî Akîl Zuhra ?bn-u Ma’bed’den, o da Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’i g?ren ve annesi Zeyneb Bint-u Humeyd ile birlikte giden (ve o zaman henüz küçük olan) dedesinden Abdullah ?bn-u Hi?am’dan annesinin Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e ??yle dedi?ini nakletti: [يا رسول الله بايعه] “Ey Allah’?n Resulü! Onun (Abdullah’?n) biatini al!” Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] [هو صغير] “O küçüktür” dedi, ba??n? ok?ad? ve ona dua etti. [el-Buhari rivayet etti]
Biatin laf?zlar?na gelince; biat muayyen laf?zlar ile s?n?rland?r?lmam??t?r. Lakin lafz?n; halife aç?s?ndan, onun Allah’?n kitab? ile resulünün sünneti üzere amel edece?ini ve biat veren aç?s?ndan da zorlukta ve kolayl?kta, g?nüllü de olsa g?nülsüz de olsa itaat edece?ini kapsamas? kaç?n?lmazd?r. Bu sigan?n yukar?da geçenlere g?re belirlenmesine ili?kin bir kanun yay?nlanacakt?r.
Biat veren kimse halifeye biat etti?i zaman biat, art?k biat verenin boynunda bir emanet haline gelir ve art?k ondan vazgeçmesi helal olmaz. Zira biat, Hilafet’in inikad? olmas? itibariyle verilinceye kadar bir hakt?r. Biati verdi?inde onunla yükümlüdür. Vazgeçmek istese bile, art?k bu caiz olmaz. Nitekim el-Buhari’nin Cabir ?bn-u Abdullah [RadiyAllahu Anh]’den bir rivayetinde; bir Arabî, ?slam üzere Rasulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e biat verdi. Sonra onu bir huzursuzluk bast? ve [أَقِلْنِي بَيْعَتِي] “Benim biatimi dü?ür” dedi. Ama onu reddetti. Sonra yine geldi ve [أَقِلْنِي بَيْعَتِي] “Benim biatimi dü?ür” dedi. Ama onu yine reddetti. Arabî de çekip gitti. Bunun üzerine Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ??yle buyurdu: إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَنْفِي خَبَثَهَا وَيَنْصَعُ طَيِّبُهَا “Medine k?rük gibidir. Pisliklerini f?rlat?p atar ve temizlerini, iyilerini daha da parlat?r.” Nâfi’den ??yle dedi?i rivayet edildi: Abdullah ?bn-u ?mer, bana Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’i ??yle derken i?itti?ini s?yledi: مَنْ خَلَعَ يَداً مِنْ طَاعَةٍ لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ حُجَّةَ لَهُ “Her kim itaatten elini çekerse k?yamet günü hüccetsiz olarak Allah'a kavu?acakt?r.” [Muslim rivayet etti] Dolay?s?yla halifeye verilen biati bozmak, Allah’a itaatten el çekmektir. Halifeye verilen bu biat, ister inikad biati olsun isterse inikad biati sahihle?mi? olup halifeye verilen itaat biati olsun fark etmez. Halifeye iptidâiyen (henüz i?in ba?lang?c?nda) biat edilmi?, sonra da biatinin tamamlanmam?? olmas? haline gelince; Müslümanlar?n kendisine verdi?i inikad biatinin henüz tamamlanmam?? olmas? itibariyle bu biatini bozabilir. Hadisteki nehiy, henüz kendisi için hilafetin tamamlanmam?? oldu?u bir adama verilen biatten vazgeçilmesi üzerinde de?il halifeye verilen biatten vazgeçilmesi üzerinde durmaktad?r.
