Madde 21

Bu maddenin delili; Allahuteala’n?n ?u kavlidir: وََلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَـئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ “Aran?zda hayra [?slam’a] davet eden, marufu emreden ve münkerden nehyeden bir ümmet [siyasi hizb/parti] bulunsun. ??te onlar kurtulu?a erenlerin tâ kendileridir!” [Al-i ?mrân 104] Bu ayet ile siyasi partilerin kurulmas?na dair istidlal y?nü ?udur ki; Allahuteala Müslümanlara, aralar?nda hayra, yani ?slam’a davet eden ve ayn? ?ekilde marufu emreden ve münkerden nehyeden bir cemaatin bulunmas?n? emretmi?tir. Zira Allahuteala’n?n [وََلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ] “Sizden bir ümmet bulunsun” kavli, Müslümanlar?n cemaati aras?ndan kendisine cemaat vasf?n? kazand?ran bir kitlele?me ile kitlele?mi? bir cemaatin ç?kar?lmas?na dair bir emirdir. Zira [مِّنكُمْ] “Aran?zda” demi?tir. Dolay?s?yla [وََلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ] “Aran?zda bir ümmet [siyasi bir hizb/parti] bulunsun” kavlinden maksat, Müslümanlardan bir cemaat bulunsun demek olup Müslümanlar bir cemaat olsun demek de?ildir. Yani Müslümanlardan bir ümmet bulunsun demek olup bunun manas? Müslümanlar bir ümmet olsun demek de?ildir. Cünkü ayetteki [من] “min” harfi, cinsin beyan? için de?il tabîd/baz?la?t?rma içindir ve onun yerine [بعض] “ba’d” lafz?n?n yaz?lmas? uygun dü?er. Dolay?s?yla deriz ki: [وليكن بعضكم أمةً] “Sizden baz?n?z bir ümmet olsun.” Oysa [بعض] “ba’d” lafz?n?n?n ?u ayete koyulmas? uygun de?ildir: وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ “Allah sizlerden iman edenlere vaadetti” [en-Nûr 55] Zira [وعد الله الذين آمنوا بعضكم] “Allah sizlerden iman edenlerden baz?lar?n?za vaadetti” diyemeyiz. Bunun içindir ki “min” harfi burada, cinsin beyan? içindir. Yani vaat, sahâbe [R?dvanullahi Aleyhim]’in ku?a?? ile s?n?rland?r?lamaz. Bilakis vaat, iman edip salih amel i?leyen herkes içindir. Binaenaleyh madem ki [وََلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ] “Aran?zda bir ümmet [hizb/parti] bulunsun” ayetindeki “min” harfi, tabîd/baz?la?t?rma içindir o halde bu ?u iki hususu ifade eder: Birincisi: Müslümanlar?n aras?ndan bir cemaat ç?karmak farz-? kifaye olup farz-? ay?n de?ildir. ?kincisi: Müslümanlar?n aras?ndan cemaat vasf?na sahip bir kitlenin bulunmas? bu farz? yerine getirmek için yeterlidir. Cemaat vasf?na sahip ve ayette kendisinden talep edilen i?i yapmaya muktedir oldu?u sürece bu kitlenin say?s? ne olursa olsun fark etmez. Dolay?s?yla [ولتكن] lafz? ile ?slami ümmetin hepsi muhatapt?r. Ancak bu kelime, ümmet, yani cemaat kelimesine odakl?d?r. Yani talep edilen ?ey Müslümanlar?n tamam?ndan talep edilmektedir. C?kar?lmas? talep edilen ?ey ise cemaat s?fat?na sahip bir cemaattir. B?ylece ayetin manas? ??yle olur: Ey Müslümanlar! ?u iki ameli yapacak bir cemaat ç?kar?n ki bunlardan birincisi hayra, yani ?slam’a davet etmek ve ikincisi marufu emretmek ve münkerden nehyetmektir. Dolay?s?yla bu, bir cemaatin olu?turulmas?na dair bir taleptir ve bu talepte bu cemaatin i?i aç?klanm??t?r. Her ne kadar bu talep [ولتكن] “bulunsun” ?eklinde mücerret bir emir olsa da bunun kesin bir talep oldu?una dair bir karine vard?r. Zira bu cemaatin yapmas? için ayetin beyan etti?i i?i, ba?ka ayetlerde ve müteaddit hadislerde sabit oldu?u üzere Müslümanlar?n onu yapmalar? bir farzd?r. B?ylece bu, bu talebin kesin bir talep oldu?una dair bir karine olmaktad?r. B?ylelikle de ayetteki emir, vacip bir emir olmaktad?r. Dolay?s?yla ayet, kendi aralar?nda hayra, yani ?slam’a davet eden, marufu emreden ve münkerden nehyeden bir cemaati kurmalar?n?n Müslümanlara vacip oldu?una delalet etmektedir.

Bu, ayette belirtilen bu iki i?i yapacak bir cemaati ç?karmalar?n?n Müslümanlara bir farz olup bu cemaat ç?kar?lmad??? zaman tüm Müslümanlar?n günahkar olacak olmas? aç?s?ndand?. Ayette bahsi geçen ç?kar?lacak olan bu cemaatin siyasi bir parti olmas?na gelince; bunun delili ?u iki husustur: Birincisi: Allah, bu ayette Müslümanlardan hayra davet etmelerini, marufu emretmelerini ve münkerden nehyetmlerini talep etmemi?tir. Bu ayette ancak bu iki i?i yapacak bir cemaatin kurulmas?n? talep etmi?tir. Dolay?s?yla talep edilen ?ey bu iki i?in yap?lmas? de?ildir. Bilakis bu iki i?i yapacak bir cemaatin kurulmas?d?r. Dolay?s?yla emir, bu iki i?e de?il cemaatin kurulmas?na odakl?d?r. Bu iki i? ise ç?kar?lmas? talep edilen cemaatin yapaca?? i?lerin beyan? olup talep edilen emir bu iki i? de?ildir. Dolay?s?yla bu iki i?, ç?kar?lmas? talep edilen cemaatin türüne dair muayyen bir vas?f olmaktad?r. Bir cemaatin, i?e cemaat vasf?yla koyulabilen bir cemaat olmas? için belirli hususlara sahip olmas? kaç?n?lmazd?r ki b?ylece i?i yaparken bir cemaat olsun ve cemaat olarak kals?n. Dolay?s?yla bir cemaatin ayette geçen bu iki i?i yapan bir cemaat vasf?n? kazanabilmesi için onun bir cemaat olmas?n? ve çal???rken bir cemaat olarak kalmas?n? sa?layan ?eye sahip olmas? kaç?n?lmazd?r. Onun bir cemaat olmas?n? sa?layan ?ey ise tek bir vücut, yani bir kitle olmalar? için üyelerini birbirine ba?layan bir ba??n bulunmas?d?r. Bu ba? olmadan ç?kar?lmas? talep edilen -ki o, cemaat vasf?yla çal??an bir cemaattir- cemaat olu?turulamaz. Cal???rken bir cemaat olarak kalmas?n? sa?layan ?ey ise itaati vacip olan bir emirin bulunmas?d?r. Cünkü ?eriat, üç ve üçün üzerinde bir say?ya ula?an her cemaate bir emir ikame etmelerini emretmi?tir. Nitekim Aleyhi’s Salâtu ve’s Selam ??yle buyurmu?tur: وَلاَ يَحِلُّ لِثَلاَثَةِ نَفَرٍ يَكُونُونَ بِأَرْضِ فَلاَةٍ إِلاَّ أَمَّرُوا عَلَيْهِمْ أَحَدَهُمْ “?çlerinden birini kendilerine emir seçmedikleri müddetçe, üç ki?inin bir vadide olmas? helal de?ildir.” [Ahmed, Abdullah ?bn-u Amr kanal?yla tahric etti] Cünkü ki?inin itaati terk etmesi onu cemaatten ç?kar?r. Nitekim Sallallahu Aleyhi ve Sellem, lafz? Müslim’e ait muttefekun aleyh olan bir hadiste ??yle buyurmu?tur: مَنْ رَأَى مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلْيَصْبِرْ، فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شِبْرًا فَمَاتَ فَمِيتَةٌ جَاهِلِيَّةٌ “Her kim emirinden ho?lanmad??? bir ?ey g?rürse sabretsin. Zira her kim cemaatten bir kar?? ayr?l?r ve (bu halde) ?lürse cahiliye ?lümü ile ?lmü? olur.” B?ylece emire kar?? ç?kmak cemaatten ayr?lmak say?lm??t?r. O halde çal???rken bir cemaatin cemaat olarak kalmas?n? sa?layan fakt?r cemaatin emirine itaat etmektir. ??te bir cemaat olarak bu iki i?i yapan bir cemaatin ç?kar?lmas? için kaç?n?lmaz olan iki ?ey, bu iki vas?ft?r. Cemaatin bir ba?a ve itaati vacip olan bir emire sahip olmas?n?n oldu?u bu iki ?ey, Allahuteala’n?n [وََلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ] “Aran?zda bir ümmet [siyasi bir hizb/parti] bulunsun” kavlinin aran?zda üyelerini birbirine ba?layan bir ba?a ve itaati vacip olan bir emire sahip bir cemaat bulunsun demek oldu?una delalet etmektedir. Bu ise bizzat kitle veya parti veya cemiyet veya ?rgüt veya kendisini cemaat yapan ve çal???rken cemaat olarak kalmas?n? sa?layan hususlara sahip cemaate ?tlak edilen herhangi bir isimdir. B?ylece ayetin partilerin veya cemiyetlerin veya ?rgütlerin veya benzerlerinin ç?kar?lmas?n? emretti?i ortaya ç?kmaktad?r. Bu emrin siyasi partilerin olu?turulmas?na ili?kin bir emir olmas?na gelince; çünkü s?z konusu emir, mutlak olarak bir cemaati de?il yapaca?? i?i belirlemekle belirli bir cemaatin ç?kar?lmas?n? talep etmi?tir. Zira ayet, cemaatin cemaat vasf?yla yapaca?? i?i beyan etmi?tir. Bu beyan ile ç?kar?lmas? talep edilen cemaatin türünü de belirlemi?tir. Yani ç?kar?lmas? talep edilen cemiyetin türünü de belirlemi?tir. Zira ayet ?unu belirtmi?tir: Müslümanlar?n aras?ndan hayra davet eden, marufu emreden ve münkerden nehyeden bir cemiyet bulunsun. Dolay?s?yla bu, bu cemiyete ait bir vas?f olmaktad?r ve bu belirli bir vas?ft?r. Dolay?s?yla da ç?kar?lmas? vacip olan cemiyet, bu vasf? tamamlayan cemiyet olup bunlar?n d???ndakiler de?ildir. Hayra davete, yani ?slam’a davete gelince; bunu bir cemiyet yapabilece?i gibi bir parti ve bir ?rgüt de yapabilir. Ancak genel olarak gelen marufu emretme ve münkerden nehyetme i?ini ancak siyasi bir parti yapabilir. Cünkü bu y?neticilere marufu emretmeyi ve onlar? münkerden nehyetmeyi de kapsar. Hatta bu, marufu emretme ve münkeri nehyetme i?lerinin en ?nemlisi olup bu ayetin kapsam?ndad?r. Zira ayet genel olarak gelmi?tir: وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ “…marufu emreden ve münkerden nehyeden…” Dolay?s?yla bu, [ال] “Elif-lâm” tak?s? alm?? cins bir isimdir. Dolay?s?yla da umum siygas?ndad?r. Bu i? ise siyasi partinin en ?nemli i?lerinden olup partiye veya cemiyete veya ?rgüte siyasilik kazand?rarak onu siyasi bir parti veya siyasi bir cemiyet veya siyasi bir ?rgüt yapan i?te budur. Madem ki hem y?neticilere marufu emretme ve onlar? münkerden nehyetme i?i, marufu emretme ve münkerden nehyetme i?lerinin en ?nemlilerindendir hem de marufu emretmek ve münkerden nehyetmek ayette talep edilen i?lerden birisidir o halde bunlar? gerçekle?tirmek cemaatin vacip bir i?i olmal?d?r. Bunun içindir ki ayetteki emir, belirli bir cemaate odakl?d?r ki o, i?i ?slam’a davet etmek, y?neticilere marufu emretmek, onlar? münkerden nehyetmenin yan? s?ra di?er insanlara da marufu emretmek ve onlar? münkerden nehyetmek olan cemaattir. Allah’?n Müslümanlara ç?karmalar?n? farz k?ld??? cemaat i?te budur. Yani ayetteki mevcut bu vas?flar?n hepsine bir s?fat olarak sahip olan cemaat demektir. ??te bu vas?ftaki bir cemaat ise bizzat siyasi partidir. ??yle denilmez: ?slam’a davet eden, insanlara marufu emreden, onlar? münkerden nehyeden ve y?neticilere kar?? ç?kmayan bir cemaati ç?karmak farz? yerine getirmek için yeterlidir. B?yle denilmez: Cünkü Müslümanlar?n ç?kard??? cemaat, kendisine ait vas?flar?n hepsine, yani hayra davet etmekle birlikte marufu emretme ve münkerden nehyetme vas?flar?na sahip olmad?kça farz yerine getirilmi? olmaz. Cünkü at?f, [و] “vav” harfi ile gelmi? olup birlik ve mü?terekli?i ifade eder. Ve çünkü marufu emretme ve münkerden nehyetme lafz?, umum sigas?ndan bir siga ile genel olarak gelmi?tir. Dolay?s?yla umumlu?u üzerine kalmal? ve umumlu?unu kar??lamal?d?r. Dolay?s?yla da cemaatin marufu emretme ve münkerden nehyetme hususundaki çal??mas?, bundan hiçbir ?eyi istisna etmeksizin ayette geldi?i gibi genel olmad?kça farz yerine getirilmi? olmaz. E?er y?neticilere marufu emretme ve onlar? münkerden nehyetmeyi, yani siyasi i?i bundan istisna ederse ayette talep edilen cemaat olu?turulmam?? olur ve bu cemaat de ayette talep edilen cemaat olmaz. Cünkü o, marufu emretme ve münkerden nehyetmeden olan ?nemli bir i?i istisna etmi?tir. Oysa marufu emretmek ve münkerden nehyetmek ayette genel olarak gelmi?tir. Dolay?s?yla i?leri aras?nda y?neticilere marufu emretmek ve onlar? münkerden nehyetmek olmad?kça vasf?n? tamamlamam?? olur. Bundan dolay? farz? ayette geçti?i gibi yerine getirmek ancak siyasi bir cemaat, yani siyasi bir parti veya siyasi bir cemiyet veya siyasi bir ?rgüt olu?turmakla gerçekle?ir. Yani marufu emretme ve münkerden nehyetme emrinden hiçbir ?eyi istisna etmeksizin genel olarak yapan bir cemaati olu?turmakla gerçekle?ir. Bu ise ancak siyasi bir parti, siyasi bir cemiyet ve benzerleri ile gerçekle?ir.

Buna g?re Allah, bu ayet ile ?slami daveti ta??yacak, y?neticilere marufu emredecek, onlar? münkerden nehyedecek, ayn? ?ekilde di?er insanlara da marufu emredecek ve münkerden nehyedecek siyasi partilerin kurulmas?n? emretmi?tir. ??te bu maddenin delili olmas? itibar?yla bu ayetteki istidlal y?nü budur.

 ??yle denilmez: Ayette, [أمة] denilmi?tir. Yani tek bir parti demektir ve bu da birden çok parti olmamas? demektir. B?yle denilmez: Cünkü ayette, tek bir ümmet denilmemi?tir. Dolay?s?yla tek bir cemaat de denilmemi?tir. Ayette ancak herhangi bir vas?f olmaks?z?n nekra (belirsizlik) sigas?yla ümmet denilmi?tir. Dolay?s?yla bu da bir cemaati kurmak farzd?r demektir. Dolay?s?yla da tek bir cemaat kuruldu?unda farz has?l olmu?tur. Ancak bu, birden fazla cemaatin, yani birden fazla kitlenin kurulmas?na mani de?ildir. Zira bir ki?inin yerine getirmesinin kafi oldu?u farz-? kifayeyi bir ki?inin yerine getirmesi ba?kas?n?n bu farz? yerine getirmesine mani de?ildir. Buradaki cemaat, cins bir isim olup herhangi bir cemaat demektir. Dolay?s?yla mutlak olup onunla kastedilen cinstir tek bir fert de?ildir. Nitekim Allahuteala ??yle buyurmu?tur: كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ “Siz en hay?rl? bir ümmetsiniz.” [Al-i ?mrân 110] Bununla kastedilen cinstir. Bunun bir benzeri de Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ?u kavlidir: مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ “Sizden biriniz bir münker g?rürse onu de?i?tirsin.” [Muslim, Ebî Said el-Hudrî kanal?yla tahric etti] Burada kastedilen tek bir münker de?ildir. Bilakis münkerin cinsidir. Bunun benzerleri çoktur. Mesela bazen cinsin yap?lmas? talep edilir bazen de cinsin yap?lmas? nehyedilir. Bununla kastedilen tek bir fert de?ildir. Bilakis bununla kastedilen cinstir. Dolay?s?yla bu emri cinsin tek bir ferdi için geçerli?i olaca?? gibi bu cinsin birçok ferdi için de geçerli olur. Dolay?s?yla da ümmet içerisinde tek bir parti bulunmas? caiz oldu?u gibi birçok parti bulunmas? da caizdir. Ancak tek bir parti bulunur ve ayette talep edilen i?i yaparsa farz-? kifaye gerçekle?mi? olur. Ancak bu, ba?ka partilerin kurulmas?na mani de?ildir. Zira siyasi partinin kurulmas? Müslümanlar üzerine farz-? kifayedir. E?er tek bir parti kurulur ve ba?kalar? da bu farz? yapmak için ikinci bir parti kurmak isterlerse onlara mani olmak caiz de?ildir. Cünkü bu, farz?n yerine getirilmesine mani olmakt?r ki bu haramd?r. Bunun içindir ki birden fazla siyasi partinin kurulmas?na mani olmak caiz de?ildir. Ancak bu, ayetin belirtti?i hayra davet etme, y?neticilere marufu emretme, onlar? münkerden nehyetme ve muhasebe etmenin de dahil oldu?u marufu emretme ve mükerden nehyetme üzerine kurulan ?slami partiler için geçerlidir. Bu ?ekilde olmayan partilere ise bak?l?r; e?er milliyetçili?e davet etmek, ?slami olmayan fikirleri yaymak ve benzerleri gibi haram olan bir ?eyi yapmak içinse bu kitleleri kurmak haramd?r, bunlar devlet taraf?ndan yasaklan?r ve bu kitlelere kat?lan herkes cezaland?r?l?r. E?er bir mübah? yapmak için olup mübah olan bir esasa dayan?yorsa mübah olur. Ancak ayette geçen ?eylerin hepsine sahip siyasi bir parti olmad?kça Allah’?n bu ayetin nass? ile farz k?ld??? farz? yerine getirilmi? olmaz.

Madem ki farz?n yerine getirilmesi y?neticinin iznini gerektirmeyip dahas? farz?n yerine getirilmesini y?neticinin iznine ba?lamak haramd?r o halde siyasi partilerin kurulmas? ve olu?turulmas? ruhsat gerektirmemektedir.